Shkarko Raportin<\/a> n\u00eb pdf<\/strong><\/p>\n\n\n\n P\u00cbRMBAJTJA<\/strong><\/p>\n\n\n\n P\u00ebrmbledhje ekzekutive<\/a><\/p>\n\n\n\n I. Hyrje<\/a><\/p>\n\n\n\n II. Kuadri ligjor mbi transparenc\u00ebn dhe kontrollin ndaj financimit t\u00eb Zgjedhjeve<\/a><\/p>\n\n\n\n III. Vet\u00ebraportimi financiar prej subjekteve zgjedhore<\/a><\/p>\n\n\n\n IV. Monitorimi i fushat\u00ebs nga Monitoruesit e kontraktuar prej KQZ-s\u00eb<\/a><\/p>\n\n\n\n V. Disa z\u00ebra shpenzimesh p\u00ebr fushat\u00ebn zgjedhore t\u00eb identifikuara nga KRIIK<\/a><\/p>\n\n\n\n V.1. Shpenzimet p\u00ebr reklama politike n\u00eb Facebook dhe Instagram<\/a><\/p>\n\n\n\n V.II. Shpenzimet p\u00ebr reklama politike n\u00eb mediat audiovizive<\/a><\/p>\n\n\n\n V.3.\u00a0 Shpenzimet p\u00ebr reklama politike n\u00eb faqe ueb<\/a><\/p>\n\n\n\n VI. Auditimi i t\u00eb ardhurave dhe shpenzimeve p\u00ebr fushat\u00ebn zgjedhore<\/a><\/p>\n\n\n\n VII. Rekomandime<\/a><\/p>\n\n\n\n Rekomandime p\u00ebr Komisionin Qendror t\u00eb Zgjedhjeve<\/a><\/p>\n\n\n\n Rekomandime p\u00ebr subjektet zgjedhore dhe kandidat\u00ebt<\/a><\/p>\n\n\n\n Rekomandime p\u00ebr audituesit ligjor\u00eb<\/a><\/p>\n\n\n\n VIII. Shtojca<\/a><\/p>\n\n\n\n Shtojca 1 \u2013 Shpenzimet p\u00ebr reklama politike n\u00eb Facebook dhe Instagram p\u00ebr \u00e7do faqe ku jan\u00eb kryer shpenzime, p\u00ebr t\u00eb dyja periudhat p\u00ebr t\u00eb cilat jan\u00eb shkarkuar t\u00eb dh\u00ebnat<\/a><\/p>\n\n\n\n Shtojca 2 \u2013 Reklama politike n\u00eb mediat audiovizive<\/a><\/p>\n\n\n\n Ky Raport Paraprak \u00ebsht\u00eb rezultat i monitorimit t\u00eb disa element\u00ebve t\u00eb financimit t\u00eb fushat\u00ebs dhe analiz\u00ebs mbi nj\u00eb aspekt thelb\u00ebsor t\u00eb integritetit zgjedhor: ndikimin e burimeve financiare n\u00eb barazin\u00eb e gar\u00ebs dhe legjitimitetin demokratik t\u00eb procesit. Q\u00ebllimi i Raportit \u00ebsht\u00eb t\u00eb kontribuoj\u00eb n\u00eb garantimin e transparenc\u00ebs dhe kontrollit efektiv t\u00eb financimit t\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore p\u00ebr Zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin e Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb 11 majit 2025, duke evidentuar paraprakisht problematikat strukturore dhe institucionale q\u00eb rrezikojn\u00eb integritetin e procesit zgjedhor, si dhe duke ofruar rekomandime p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin e mbik\u00ebqyrjes s\u00eb financave t\u00eb fushat\u00ebs p\u00ebr Zgjedhjet e 11 majit, brenda kuadrit ligjor aktual.<\/p>\n\n\n\n Raporti ofron nj\u00eb panoram\u00eb paraprake mbi disa element\u00eb t\u00eb shpenzimeve nga subjektet zgjedhore, funksionimin e mekanizmave t\u00eb mbik\u00ebqyrjes dhe gatishm\u00ebrin\u00eb e institucioneve p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmbushur p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e tyre. KRIIK ka analizuar ndryshimet e fundit ligjore n\u00eb aspektin e financimit t\u00eb zgjedhjeve, ka monitoruar shpenzimet n\u00eb rrjetet sociale, mediat tradicionale dhe portalet online, ka analizuar rolin e dob\u00ebt t\u00eb mekanizmit t\u00eb monitoruesve t\u00eb kontraktuar nga KQZ-ja, si dhe ka theksuar mang\u00ebsit\u00eb e vet\u00ebraportimeve financiare t\u00eb partive dhe kandidat\u00ebve n\u00eb zgjedhjet e m\u00ebparshme, si nj\u00eb rikujtes\u00eb ndaj institucionit p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr kontrollin e financimit politik, Komisionit Qendror t\u00eb Zgjedhjeve, mbi hapat q\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb p\u00ebr t\u00eb siguruar transparenc\u00eb, llogaridh\u00ebnie dhe ligjzbatim pa asnj\u00eb kompromis.<\/p>\n\n\n\n Ndryshimet ligjore t\u00eb miratuara vet\u00ebm tre muaj para zgjedhjeve, n\u00eb gjykimin e KRIIK, c\u00ebnojn\u00eb integritetin e procesit zgjedhor. Ndryshimet konsistuan n\u00eb rritjen e kufirit t\u00eb vet\u00ebfinancimit nga kandidat\u00ebt n\u00eb 3 milion\u00eb lek\u00eb, rritjen e tavanit t\u00eb shpenzimeve partiake nga 3-fishi n\u00eb 5-fishin e fondeve publike, heqjen e kufirit maksimal t\u00eb shpenzimeve p\u00ebr kandidat\u00ebt individual\u00eb, si dhe shtimin me 140 minuta p\u00ebr \u00e7do media t\u00eb reklam\u00ebs politike t\u00eb paguar p\u00ebr kandidat\u00ebt e list\u00ebs s\u00eb hapur.<\/p>\n\n\n\n Heqja e kufirit maksimal t\u00eb shpenzimeve p\u00ebr kandidat\u00ebt individual\u00eb krijon c\u00ebnon parimin e barazis\u00eb pasi kandidat\u00ebve partiak\u00eb iu jepet mund\u00ebsia q\u00eb t\u00eb shpenzojn\u00eb praktikisht pa asnj\u00eb limit, nd\u00ebrsa kandidat\u00ebt e pavarur mbeten t\u00eb kufizuar n\u00eb limitin e p\u00ebrcaktuar nga ligji.<\/p>\n\n\n\n Po ashtu, eliminimi i kufirit p\u00ebr kandidat\u00ebt individual\u00eb e b\u00ebn praktikisht t\u00eb pavlefsh\u00ebm tavanin ligjor t\u00eb shpenzimeve edhe p\u00ebr subjektet zgjedhore, duke zhb\u00ebr\u00eb t\u00ebr\u00eb rregullimin e m\u00ebparsh\u00ebm ligjor t\u00eb nd\u00ebrtuar e krijuar kontradikta ligjore t\u00eb panevojshme t\u00eb cilat \u00e7ojn\u00eb n\u00eb gjetje artificash p\u00ebr ta b\u00ebr\u00eb jo-efikas mekanizmin e kontrollit dhe zbatimit t\u00eb ligjit.<\/p>\n\n\n\n Vlen gjithashtu t\u00eb theksohet se ndryshimet e momentit t\u00eb fundit n\u00eb legjislacionin zgjedhor paraqesin nj\u00eb shqet\u00ebsim t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur. Miratimi i ndryshimeve ligjore pran\u00eb dat\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve d\u00ebmton stabilitetin dhe parashikueshm\u00ebrin\u00eb e kuadrit ligjor, duke krijuar konfuzion p\u00ebr aktor\u00ebt politik\u00eb, administrat\u00ebn zgjedhore dhe qytetar\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n T\u00eb dh\u00ebnat e grumbulluara nga KRIIK p\u00ebrgjat\u00eb periudh\u00ebs q\u00eb i parapriu dit\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve tregojn\u00eb se nga data 13 n\u00ebntor 2024 deri n\u00eb dit\u00ebn e zgjedhjeve, jan\u00eb shpenzuar nga 348 831 deri n\u00eb 366 651 USD p\u00ebr 7 226 reklama politike n\u00eb rrjetet sociale Facebook dhe Instagram.<\/p>\n\n\n\n S\u00eb paku 148 000 USD jan\u00eb shpenzuar nga Koalicioni \u201cPartia Demokratike \u2013 Aleanca p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb Madh\u00ebshtore\u201d; – Partia Socialiste ka shpenzuar s\u00eb paku 60 000 USD; – Partia Mund\u00ebsia s\u00eb paku 52 000 USD; – Koalicioni Euroatlantik s\u00eb paku 47 000 USD; dhe – Nisma Shqip\u00ebria B\u00ebhet s\u00eb paku 25 000 USD.<\/p>\n\n\n\n Subjekte t\u00eb tjera si Djathtas p\u00ebr Zhvillim, Partia Socialdemokrate, L\u00ebvizja Bashk\u00eb dhe Aleanca Demokracia e Re kan\u00eb shpenzuar shuma m\u00eb t\u00eb vogla.<\/p>\n\n\n\n Reklama jan\u00eb publikuar edhe nga individ\u00eb apo t\u00eb tjera pal\u00eb t\u00eb treta, t\u00eb cilat, pavar\u00ebsisht se t\u00eb pakta n\u00eb shifra, duhet t\u00eb konsiderohen dhurime n\u00eb natyr\u00eb dhe t\u00eb raportohen nga subjektet p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n\n\n\n Ky aspekt \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor, pasi reklamat e sponsorizuara nga aktor\u00eb t\u00eb tret\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb financime t\u00eb fshehura, duke anashkaluar detyrimin p\u00ebr transparenc\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Lejimi i k\u00ebsaj praktike pa kontroll krijon nj\u00eb kanal paralel ndikimi financiar mbi zgjedhjet, i cili minon besimin publik dhe shtremb\u00ebron barazin\u00eb mes kandidat\u00ebve. Prandaj, identifikimi dhe raportimi i sakt\u00eb i k\u00ebtyre shpenzimeve nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb detyrim ligjor, por edhe nj\u00eb kriter i q\u00ebn\u00ebsish\u00ebm dhe i domosdosh\u00ebm p\u00ebr sigurimin e integritetit t\u00eb zgjedhjeve.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb mediat audiovizive, KRIIK vler\u00ebson se jan\u00eb shpenzuar rreth 136 milion\u00eb lek\u00eb ose rreth 1.38 milion\u00eb euro p\u00ebr 2 440 minuta reklam\u00eb politike n\u00eb 27 media.<\/p>\n\n\n\n Kjo shif\u00ebr \u00ebsht\u00eb p\u00ebrllogaritur p\u00ebrmes kombinimit t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave mbi koh\u00ebzgjatjen e reklamave t\u00eb raportuara nga AMA dhe tarifave t\u00eb b\u00ebra publike nga disa media. Megjithat\u00eb, ky vler\u00ebsim mbetet pjes\u00ebrisht i paplot\u00eb, pasi 15 media q\u00eb kan\u00eb transmetuar reklama politike nuk kan\u00eb p\u00ebrmbushur detyrimin p\u00ebr t\u00eb dor\u00ebzuar tarifat p\u00ebrkat\u00ebse n\u00eb KQZ, \u00e7ka e b\u00ebn t\u00eb pamundur verifikimin e plot\u00eb t\u00eb raportimeve financiare nga partit\u00eb.<\/p>\n\n\n\n KRIIK thekson se mediat q\u00eb nuk kan\u00eb d\u00ebrguar tarifat zyrtare n\u00eb KQZ, n\u00eb kund\u00ebrshtim me ligjin, kan\u00eb anashkaluar transparenc\u00ebn duke ngritur dyshime se kjo mund t\u00eb jet\u00eb b\u00ebr\u00eb me q\u00ebllim p\u00ebr t\u00eb shmangin p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb q\u00eb lidhet me ndihm\u00ebn indirekte q\u00eb mund t’u ken\u00eb dh\u00ebn\u00eb subjekteve politike.<\/p>\n\n\n\n Gjithashtu, konsttaohet se pes\u00eb media kan\u00eb tejkaluar limitin ligjor prej 90 minutash p\u00ebr subjekt, duke shkelur hapur Kodin Zgjedhor dhe duke rritur dyshimet p\u00ebr trajtim t\u00eb q\u00ebllimsh\u00ebm e t\u00eb pabarabart\u00eb t\u00eb subjekteve zgjedhore n\u00eb hap\u00ebsirat mediatike.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebrsa i p\u00ebrket reklam\u00ebs online. KRIIK identifikoi t\u00eb pakt\u00ebn 30 faqe interneti q\u00eb publikuan reklama politike, por kuadri ligjor nuk mund\u00ebson transparenc\u00eb mbi tarifat, burimin financiar apo natyr\u00ebn e pages\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Mungesa e rregullimit ligjor p\u00ebr k\u00ebto media digjitale p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb boshll\u00ebk serioz n\u00eb kuadrin ligjor dhe jo vet\u00ebm q\u00eb e b\u00ebn t\u00eb pamundur verifikimin real t\u00eb shpenzimeve, por u jep hap\u00ebsir\u00eb praktikave t\u00eb err\u00ebta financiare. <\/p>\n\n\n\n Ky fenomen lejon q\u00eb para me origjin\u00eb t\u00eb paqart\u00eb ose interesa t\u00eb nj\u00ebanshme t\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pakontrolluar mbi opinionin publik, duke minuar barazin\u00eb n\u00eb gar\u00eb dhe duke c\u00ebnuar parimin e zgjedhjeve t\u00eb ndershme dhe transparente.<\/p>\n\n\n\n Paraqitet domosdoshm\u00ebria q\u00eb, p\u00ebrpos se kontrolli dhe raportimi i sakt\u00eb i reklamave n\u00eb t\u00ebr\u00eb mediat e platformat online duhet t\u00eb p\u00ebrfshihet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb qart\u00eb n\u00eb reformat e ardhshme ligjore, KQZ-ja p\u00ebr k\u00ebt\u00eb proces zgjedhor t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb hapat e duhur dhe b\u00ebr\u00eb p\u00ebrpjekjet e nevojshme p\u00ebr t\u00eb evidentuar dhe b\u00ebr\u00eb transparenc\u00eb mbi \u00e7do shpenzim t\u00eb kryer e q\u00eb ka ushtruar influenc\u00eb n\u00eb opinionin publik, duke bashk\u00ebpunuar me institucione t\u00eb tjera shtet\u00ebrore p\u00ebrgjegj\u00ebse si Drejtoria e P\u00ebrgjithshme e Tatimeve, AKEP, etj.<\/p>\n\n\n\n Mekanizmi i monitorimit nga monitoruesit e kontraktuar nga KQZ-ja, i cili teorikisht synon t\u00eb siguroj\u00eb mbledhjen e t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb pavarura mbi aktivitetet zgjedhore, gjykohet t\u00eb ket\u00eb d\u00ebshtuar n\u00eb p\u00ebrmbushjen e k\u00ebtij synimi.<\/p>\n\n\n\n Nga 1.604 raporte t\u00eb dor\u00ebzuara n\u00eb platform\u00ebn PERF nga monitoruesit e angazhuar, nj\u00eb num\u00ebr i konsideruesh\u00ebm jan\u00eb raportime t\u00eb zbraz\u00ebta, t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritura, t\u00eb shkruara n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrt ose t\u00eb bazuara n\u00eb burime sekondare si rrjetet sociale apo raportimet mediatike, e jo n\u00eb v\u00ebzhgim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb terren.<\/p>\n\n\n\n Ky devijim nga misioni i tyre i v\u00ebrtet\u00eb i kthen k\u00ebta monitorues n\u00eb nj\u00eb hallk\u00eb formale burokratike q\u00eb konsumon burime pa prodhuar t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb p\u00ebrdorshme p\u00ebr kontrollin e fushat\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Ky mekaniz\u00ebm, n\u00eb gjykimin e KRIIK, tanim\u00eb \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb nj\u00eb mekaniz\u00ebm fasad\u00eb, q\u00eb prodhon raportime me pamje institucionale, por pa p\u00ebrmbajtje efektive.<\/p>\n\n\n\n D\u00ebshtimi i administrat\u00ebs s\u00eb KQZ-s\u00eb p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb struktur\u00eb funksionale dhe p\u00ebr t\u00eb garantuar cil\u00ebsin\u00eb e t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb mbledhura p\u00ebrmes tij \u00ebsht\u00eb simptom\u00eb e nj\u00eb qasjeje administrative formale dhe t\u00eb pa p\u00ebrkushtuar ndaj q\u00ebllimit t\u00eb t\u00eb b\u00ebrit transparenc\u00eb.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb aspektin e vet\u00ebraportimeve financiare, KRIIK thekson se, sipas ligjit, detyrimi p\u00ebr t\u00eb raportuar t\u00eb gjitha t\u00eb ardhurat dhe shpenzimet e fushat\u00ebs zgjedhore nuk varet nga rezultati zgjedhor, pra nga numri i votave t\u00eb marra, as nga p\u00ebrfitimi i fondeve publike.<\/p>\n\n\n\n Ky detyrim p\u00ebrfshin absolutisht t\u00eb gjith\u00eb kandidat\u00ebt dhe partit\u00eb politike q\u00eb jan\u00eb pjes\u00eb e procesit zgjedhor, gjithsej 2.046 kandidat\u00eb dhe 39 parti n\u00eb k\u00ebto zgjedhje.<\/p>\n\n\n\n Kjo do t\u00eb thot\u00eb se edhe ata kandidat\u00eb q\u00eb jan\u00eb futur n\u00eb lista vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar numrin e nevojsh\u00ebm dhe nuk kan\u00eb aspiruar apo b\u00ebr\u00eb aktivitet real p\u00ebr t\u00eb fituar vota, jan\u00eb t\u00eb detyruar t\u00eb raportojn\u00eb \u00e7do l\u00ebvizje financiare lidhur me fushat\u00ebn e tyre.<\/p>\n\n\n\n Argumenti se nj\u00eb fushat\u00eb mund t\u00eb zhvillohet me \u201ckosto zero\u201d \u00ebsht\u00eb jo vet\u00ebm i paq\u00ebndruesh\u00ebm, por edhe n\u00eb kund\u00ebrshtim t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb me precedent\u00ebt e vendosur tanim\u00eb nga Komisioni i Ankesave dhe Sanksioneve i KQZ-s\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr n\u00eb situat\u00ebn e listave t\u00eb hapura pretendimi p\u00ebr fushat\u00eb zgjedhore me kosto zero \u00ebsht\u00eb absurd, ndaj do t\u00eb duhet q\u00eb n\u00eb asnj\u00eb rast k\u00ebto raporte t\u00eb mos pranohen nga KQZ-ja.<\/p>\n\n\n\n KRIIK vler\u00ebson se, pavar\u00ebsisht p\u00ebrpjekjeve t\u00eb deklaruara nga KQZ-ja pas zgjedhjeve t\u00eb vitit 2021, hapat e nd\u00ebrmarr\u00eb n\u00eb zgjedhjet pasuese t\u00eb 2022 dhe 2023 p\u00ebr transparenc\u00ebn financiare kan\u00eb qen\u00eb regresiv\u00eb.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb frym\u00eb, KRIIK thekson me forc\u00eb se p\u00ebr k\u00ebto zgjedhje nuk ekziston asnj\u00eb arsye objektive q\u00eb mund t\u00eb justifikoj\u00eb munges\u00ebn e transparenc\u00ebs, ndaj i b\u00ebn thirrje KQZ-s\u00eb q\u00eb t\u00eb respektoj\u00eb plot\u00ebsisht kuadrin ligjor n\u00eb fuqi dhe t\u00eb siguroj\u00eb zbatimin e tij n\u00eb p\u00ebrputhje me frym\u00ebn kushtetuese dhe parimet e shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n KRIIK rikujton se transparenca e financimit politik \u00ebsht\u00eb nj\u00eb detyrim kushtetues dhe ligjor, dhe barra p\u00ebr zbatimin efektiv t\u00eb k\u00ebtij kuadri bie mbi administrat\u00ebn e KQZ-s\u00eb, e cila duhet t\u00eb ushtroj\u00eb me p\u00ebrgjegj\u00ebsi kontrollin dhe verifikimin e t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb raportuara nga subjektet zgjedhore, p\u00ebrfshir\u00eb informacionin e mundsh\u00ebm nga monitoruesit apo prej indicieve e denoncimeve nga shoq\u00ebria civile apo aktor\u00ebt politik\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, KRIIK u b\u00ebn thirrje subjekteve zgjedhore t\u00eb raportojn\u00eb me korrekt\u00ebsi dhe seriozitet t\u00eb gjitha t\u00eb ardhurat dhe shpenzimet e tyre, si nj\u00eb minimum i detyruesh\u00ebm i llogaridh\u00ebnies ndaj publikut, nd\u00ebrsa audituesve ligjor\u00eb, q\u00eb do t\u00eb angazhohen nga KQZ-ja, u k\u00ebrkohet t\u00eb kryejn\u00eb auditimin n\u00eb p\u00ebrputhje t\u00eb plot\u00eb me ligjin, duke mos legjitimuar n\u00eb asnj\u00eb rast t\u00eb dh\u00ebna financiare q\u00eb bien ndesh me kuadrin ligjor shqiptar dhe standardet nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Burimet financiare luajn\u00eb nj\u00eb rol thelb\u00ebsor n\u00eb procesin zgjedhor, duke u mund\u00ebsuar kandidat\u00ebve dhe partive politike t\u00eb komunikojn\u00eb programet e tyre me elektoratin. Megjithat\u00eb, ky financim mund t\u00eb shnd\u00ebrrohet n\u00eb burim influence t\u00eb padrejt\u00eb n\u00ebse burimet jan\u00eb t\u00eb paligjshme ose t\u00eb fshehura, duke nxitur korrupsionin dhe krimin. Kjo rrezikon integritetin e demokracis\u00eb, shtremb\u00ebron konkurrenc\u00ebn politike dhe komprometon autonomin\u00eb e aktor\u00ebve politik\u00eb, duke krijuar var\u00ebsi financiare dhe nj\u00eb mjedis klientelist politik n\u00eb d\u00ebm t\u00eb interesit publik.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr t\u00eb kufizuar efektet negative t\u00eb financimit n\u00eb politik\u00eb, mbetet thelb\u00ebsor forcimi i mekanizmave t\u00eb transparenc\u00ebs, kontrollit dhe llogaridh\u00ebnies, si\u00e7 parashikohet n\u00eb Kushtetut\u00eb[1]<\/a> dhe ligj, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb legjislacionin zgjedhor,[2]<\/a> ku Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) mbetet institucioni p\u00ebrgjegj\u00ebs i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb.[3]<\/a><\/p>\n\n\n\n Pavar\u00ebsisht ndryshimeve ligjore, transparenca e financave politike n\u00eb Shqip\u00ebri ka qen\u00eb e pamjaftueshme. Financimi i partive politike mbetet nj\u00eb fokus i vazhduesh\u00ebm p\u00ebr KRIIK, i cili monitoron dhe analizon k\u00ebt\u00eb aspekt gjat\u00eb fushatave dhe n\u00eb raportimet vjetore t\u00eb partive.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr Zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin e Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb 11 majit 2025, KRIIK ka ndjekur nga af\u00ebr disa prej element\u00ebve t\u00eb shpenzimeve t\u00eb kryera nga subjektet zgjedhore apo pal\u00eb t\u00eb treta gjat\u00eb periudh\u00ebs para dit\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve. T\u00eb dh\u00ebnat e grumbulluara gjat\u00eb k\u00ebsaj periudhe do t\u00eb p\u00ebrdoren m\u00eb pas p\u00ebr t\u00eb kontrolluar raportimin e financimit t\u00eb fushat\u00ebs prej subjekteve zgjedhore dhe kandidat\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n Po ashtu \u00ebsht\u00eb v\u00ebzhguar ngusht\u00eb t\u00ebr\u00eb aktiviteti i KQZ-s\u00eb lidhur me financimin e zgjedhjeve, p\u00ebrfshir\u00eb p\u00ebrdit\u00ebsimin e akteve n\u00ebnligjore si nevoj\u00eb e ndryshimeve t\u00eb b\u00ebra n\u00eb Kodin Zgjedhor n\u00eb shkurt 2025[4]<\/a>, si dhe monitorimi i fushat\u00ebs nga ana e monitoruesve t\u00eb kontraktuar dhe efektiviteti i k\u00ebtij mekanizmi.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb nj\u00eb p\u00ebrpjekje t\u00eb vazhdueshme p\u00ebr t\u00eb forcuar mekanizmat e verifikimit dhe kontrollit t\u00eb financimit t\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore dhe parandalimin e p\u00ebrdorimit t\u00eb burimeve shtet\u00ebrore p\u00ebr avantazh elektoral, KRIIK ka ofruar n\u00eb vijim\u00ebsi kontributin e vet n\u00ebp\u00ebrmjet nj\u00eb s\u00ebr\u00eb rekomandimesh t\u00eb drejtuara KQZ-s\u00eb. K\u00ebto rekomandime, t\u00eb formuluara si n\u00eb rrug\u00eb zyrtare me shkrim, ashtu edhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb gjat\u00eb takimeve t\u00eb shumta t\u00eb zhvilluara me titullar\u00eb t\u00eb institucionit apo p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb administrat\u00ebs s\u00eb tij, kan\u00eb synuar p\u00ebrmir\u00ebsimin e kuadrit rregullator dhe praktikave t\u00eb kontrollit.[5]<\/a><\/p>\n\n\n\n Pas certifikimit t\u00eb rezultatit p\u00ebrfundimtar t\u00eb zgjedhjeve nga Komisioni Rregullator, procesi do t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr faz\u00eb, shpesh jasht\u00eb v\u00ebmendjes s\u00eb mediave, publikut dhe v\u00ebzhguesve nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb, por po aq thelb\u00ebsor p\u00ebr integritetin e tij; procesi i vet\u00ebdeklarimit nga ana e subjekteve zgjedhore t\u00eb financave t\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore t\u00eb kryer, i verifikimit dhe kontrollit t\u00eb tyre nga KQZ-ja dhe auditimit m\u00eb pas prej audituesve ligjor\u00eb, i cili duhet t\u00eb konkludoj\u00eb n\u00eb fund n\u00eb nj\u00eb vendimmarrje finale prej KQZ-s\u00eb, n\u00ebp\u00ebrmjet s\u00eb cil\u00ebs merren masat e parashikuara dhe sanksionohet \u00e7do shkelje potenciale e ligjit.<\/p>\n\n\n\n Theksohet se ky proces \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsor jo vet\u00ebm n\u00eb raport me sanksionimin n\u00eb em\u00ebr t\u00eb barazis\u00eb elektorale p\u00ebrpara zbatimit t\u00eb ligjit, por edhe n\u00eb krijimin e klim\u00ebs s\u00eb ligjzbatimit dhe dh\u00ebnies fund t\u00eb pand\u00ebshkueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb shkeljeve t\u00eb kryera prej apo n\u00eb favor t\u00eb politik\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Nevoja p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin e transparenc\u00ebs s\u00eb financave t\u00eb partive politike dhe fushatave zgjedhore theksohet edhe n\u00eb Rezolut\u00ebn e Parlamentit Europian mbi Raportet e Komisionit Europian p\u00ebr vitet 2023 dhe 2024, e cila pritet t\u00eb miratohet nga Parlamenti n\u00eb korrik 2025[6]<\/a> dhe n\u00eb Raportin e Misionit t\u00eb V\u00ebzhgimit t\u00eb Asambles\u00eb Parlamentare t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Europ\u00ebs paraqitur k\u00ebsaj Asambleje n\u00eb 19 qershor 2025.[7]<\/a><\/p>\n\n\n\n Me synimin q\u00eb procesi i transparenc\u00ebs dhe kontrollit t\u00eb financave t\u00eb jet\u00eb brenda shinave t\u00eb shtratit kushtetues dhe ligjor vendas dhe n\u00eb p\u00ebrputhje me standardet nd\u00ebrkomb\u00ebtare p\u00ebr zgjedhje demokratike, si dhe q\u00eb qytetar\u00ebve shqiptar\u00eb t\u2019u ofrohet transparenc\u00eb e plot\u00eb mbi financimin e zgjedhjeve, KRIIK n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebtij Raporti Paraprak synon n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb t\u00eb nxis\u00eb Komisionin Qendror t\u00eb Zgjedhjeve, subjektet zgjedhore, si dhe institucionet apo aktor\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb apo t\u00eb ngarkuar me detyra q\u00eb t\u00eb nd\u00ebrmarrin t\u00eb gjith\u00eb hapat e nevojsh\u00ebm q\u00eb ky proces t\u00eb kryhet me gjith\u00eb seriozitetin dhe r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb thelb\u00ebsore q\u00eb duhet t\u00eb mbart\u00eb<\/em><\/strong>.<\/em><\/p>\n\n\n\n V\u00ebrehet se pavar\u00ebsisht p\u00ebrpjekjeve t\u00eb KQZ-s\u00eb p\u00ebr t\u00eb rritur transparenc\u00ebn financiare t\u00eb fushat\u00ebs pas zgjedhjeve parlamentare t\u00eb vitit 2021, proceset pasuese zgjedhore t\u00eb zhvilluara, si zgjedhjet e 6 marsit 2022 apo ato t\u00eb 14 majit 2023, gjykohet se kan\u00eb sh\u00ebnuar hapa pas n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim.<\/p>\n\n\n\n Mbetet imperative q\u00eb KQZ t\u00eb b\u00ebj\u00eb transparenc\u00eb, kontroll dhe verifikim t\u00eb plot\u00eb n\u00eb lidhje me t\u00eb ardhurat dhe shpenzimet p\u00ebr fushat\u00ebn p\u00ebr Zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin e Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb 11 majit 2025, minimalisht p\u00ebr aq sa ligji jep qartazi mund\u00ebsi dhe ofron mekanizma<\/strong>.<\/em><\/p>\n\n\n\n Konkludimi s\u00ebrish i munges\u00ebs s\u00eb transparenc\u00ebs s\u00eb plot\u00eb mbi Zgjedhjet 2025 mund t\u00eb vij\u00eb vet\u00ebm prej munges\u00ebs s\u00eb nj\u00eb vullneti t\u00eb q\u00ebllimsh\u00ebm, pasi asnj\u00eb arsye objektive nuk mund t\u00eb p\u00ebrligj\u00eb c\u00ebnimin e detyrimit kushtetues p\u00ebr nj\u00eb transparenc\u00eb t\u00eb plot\u00eb e kontroll sipas ligjit. Subjektet zgjedhore mund t\u00eb financohen nga fondet publike kur partia politike ka kaluar pragun prej 1 p\u00ebrqind t\u00eb votave n\u00eb zgjedhjet e m\u00ebparshme; t\u00eb ardhurat e veta; dhurime private n\u00eb para, natyr\u00eb ose sh\u00ebrbime, ku \u00e7do dhurues fizik ose juridik mund t\u00eb jap\u00eb deri n\u00eb 1 milion\u00eb lek\u00eb p\u00ebr subjekt; dhe hua ose kredi.<\/p>\n\n\n\n Shpenzimet totale t\u00eb subjektit zgjedhor, p\u00ebrjashto kandidat\u00ebt e tij, nuk mund t\u00eb tejkalojn\u00eb 5 fishin e fondit publik m\u00eb t\u00eb lart\u00eb q\u00eb ka marr\u00eb nj\u00eb subjekt zgjedhor nga fondet publike.<\/p>\n\n\n\n Dhurimet private mund t\u00eb vijn\u00eb vet\u00ebm nga persona fizik\u00eb dhe juridik\u00eb vendas, me kufizim prej 1 milion lek\u00ebsh p\u00ebr donator, nd\u00ebrsa transaksionet mbi 50 mij\u00eb lek\u00eb duhet t\u00eb dokumentohen vet\u00ebm p\u00ebrmes sistemit bankar.<\/p>\n\n\n\n M\u00eb pak se tre muaj p\u00ebrpara dit\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve, m\u00eb 17 shkurt 2025, Kodi Zgjedhor u ndryshua me Ligjin nr. 10\/2025, me synimin kryesor ndryshimin e disa afateve ligjore p\u00ebr t\u00eb garantuar koh\u00eb t\u00eb mjaftueshme q\u00eb votat nga jasht\u00eb vendit t\u00eb mb\u00ebrrinin n\u00eb koh\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Gjat\u00eb diskutimeve dhe miratimit t\u00eb k\u00ebtyre ndryshimeve ligjore nga Kuvendi i Shqip\u00ebris\u00eb, u miratuan edhe disa ndryshime thelb\u00ebsore q\u00eb lidhen me financimin e subjekteve zgjedhore.<\/p>\n\n\n\n K\u00ebto ndryshime ligjore konsistuan n\u00eb:<\/p>\n\n\n\n K\u00ebto ndryshime mor\u00ebn fare pak v\u00ebmendje n\u00eb diskutimin publik dhe u argumentuan p\u00ebrciptazi si nevoj\u00eb p\u00ebr t\u00eb siguruar parimin e barazis\u00eb n\u00eb gar\u00eb dhe mund\u00ebsimin financiar t\u00eb kryerjes s\u00eb fushat\u00ebs s\u00eb mjaftueshme prej kandidat\u00ebve n\u00eb listat e hapura[12]<\/a> dhe t\u00eb vet\u00eb subjekteve zgjedhore.<\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrkoh\u00eb konstatohet se t\u00ebr\u00ebsia e ndryshimeve t\u00eb b\u00ebra c\u00ebnon dhe shkel parimin e barazis\u00eb s\u00eb gar\u00ebs elektorale pasi l\u00eb hapur mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb nj\u00eb kandidat i regjistruar n\u00ebn sigl\u00ebn e nj\u00eb partie politike t\u00eb shpenzoj\u00eb pa asnj\u00eb kufi, krahasuar me nj\u00eb kandidat t\u00eb pavarur p\u00ebr t\u00eb cilin ka nj\u00eb tavan shpenzimesh prej 50 p\u00ebrqind t\u00eb shum\u00ebs m\u00eb t\u00eb madhe q\u00eb nj\u00eb subjekt zgjedhor merr nga fondet publike.<\/p>\n\n\n\n Nga ana tjet\u00ebr, eliminimi i kufirit p\u00ebr shpenzimet e kryera nga kandidat\u00ebt individual\u00eb e b\u00ebn praktikisht t\u00eb pakuptimt\u00eb dhe nul tavanin ligjor t\u00eb shpenzimeve t\u00eb vendosur p\u00ebr subjektet zgjedhore, i cili synon pik\u00ebrisht t\u00eb garantoj\u00eb s\u00eb pari parimin e barazis\u00eb n\u00eb gar\u00ebn zgjedhore, por edhe kufizimin e shpenzimeve t\u00eb tep\u00ebrta p\u00ebr nj\u00eb fushat\u00eb korrekte zgjedhore prej \u00e7do subjekti zgjedhor, duke kufizuar nd\u00ebrkoh\u00eb dep\u00ebrtimin n\u00eb t\u00eb t\u00eb financimeve me origjin\u00eb t\u00eb dyshimt\u00eb dhe fshehjen e tyre. Shpenzimet pa asnj\u00eb limit t\u00eb kandidat\u00ebve shkojn\u00eb n\u00eb favor t\u00eb fushat\u00ebs s\u00eb partive politike q\u00eb i kan\u00eb vendosur n\u00eb list\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb, me amendimet ligjore t\u00eb 2025, partit\u00eb nuk mbajn\u00eb asnj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi ligjore p\u00ebr shkeljet e b\u00ebra prej kandidat\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n Vlen gjithashtu t\u00eb theksohet se ndryshimet e momentit t\u00eb fundit n\u00eb legjislacionin zgjedhor paraqesin nj\u00eb shqet\u00ebsim t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur. Miratimi i ndryshimeve ligjore pran\u00eb dat\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve d\u00ebmton stabilitetin dhe parashikueshm\u00ebrin\u00eb e kuadrit ligjor, duke krijuar konfuzion p\u00ebr aktor\u00ebt politik\u00eb, administrat\u00ebn zgjedhore dhe qytetar\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n Komisioni Qendror i Zgjedhjeve nuk miratoi asnj\u00eb ndryshim apo amendim m\u00eb t\u00eb thelluar t\u00eb akteve n\u00ebnligjore q\u00eb lidhen me p\u00ebrmir\u00ebsimet apo rregullimin e financimit t\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore 2025. I vetmi ndryshim i miratuar me akt n\u00ebnligjor,[13]<\/a> erdhi si nevoj\u00eb e p\u00ebrdit\u00ebsimeve teknike referuar amendimeve t\u00eb Kodit Zgjedhor.[14]<\/a> Ky vendim kryesisht pasqyron ndryshimet e miratuara nga Kuvendi, pa adresuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb proaktive boshll\u00ebqet rregullator\u00eb apo nevoj\u00ebn p\u00ebr qart\u00ebsim t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm n\u00eb fush\u00ebn e financimit.<\/p>\n\n\n\n KQZ-ja ka tashm\u00eb t\u00eb gjith\u00eb informacionin dhe eksperienc\u00ebn e nevojshme nga zgjedhjet e m\u00ebparshme se \u00e7far\u00eb konkretisht procesi i verifikimit dhe kontrollit t\u00eb burimeve financiare dhe shpenzimeve nga ana e subjekteve zgjedhore do t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb, e p\u00ebr rrjedhoj\u00eb gjith\u00eb kuadrin e nevojave eventuale p\u00ebr ndryshime dhe p\u00ebrmir\u00ebsime t\u00eb kuadrit ligjor dyt\u00ebsor.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebto kushte, n\u00eb gjykimin e KRIIK, n\u00eb rast se nj\u00eb ndryshim apo p\u00ebrmir\u00ebsim i akteve n\u00ebnligjore gjykohet i nevojsh\u00ebm nga administrata e KQZ-s\u00eb, at\u00ebher\u00eb ky ndryshim do t\u00eb duhet t\u00eb reflektohet urgjentisht n\u00eb kuadrin rregullator p\u00ebr t\u00eb rritur efektivitetin, qoft\u00eb t\u00eb procesit t\u00eb transparenc\u00ebs s\u00eb plot\u00eb, qoft\u00eb t\u00eb procesit t\u00eb kontrollit t\u00eb financimit. <\/em>Vet\u00ebm nj\u00eb qasje e till\u00eb do t\u00eb mund\u00ebsoj\u00eb m\u00eb pas p\u00ebrmbushjen dhe zbatimin e ligjit nga pal\u00ebt n\u00eb proces. T\u00eb gjith\u00eb subjektet zgjedhore dhe kandidat\u00ebt individual\u00eb mbartin detyrimin ligjor p\u00ebr raportim t\u00eb t\u00eb ardhurave dhe shpenzimeve t\u00eb kryera n\u00eb funksion t\u00eb fushat\u00ebs elektorale, pavar\u00ebsisht numrit t\u00eb votave q\u00eb kan\u00eb marr\u00eb[15]<\/a> apo sasis\u00eb s\u00eb parave t\u00eb p\u00ebrfituar apo shpenzuar.<\/p>\n\n\n\n Numri i subjekteve zgjedhore t\u00eb cil\u00ebt duhet t\u00eb raportojn\u00eb n\u00eb k\u00ebto zgjedhje \u00ebsht\u00eb 2.046 kandidat\u00eb dhe 39 parti politike.<\/p>\n\n\n\n T\u00eb gjith\u00eb Kandidat\u00ebt e p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb list\u00ebn shum\u00ebem\u00ebrore t\u00eb secilit subjekt, pavar\u00ebsisht artikulimeve t\u00eb b\u00ebra publike nga p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb disa partive politike apo koalicioneve zgjedhore mbi kandidime fiktive p\u00ebr t\u00eb mbushur vendet n\u00eb list\u00ebn e mbyllur, mbartin detyrimin ligjor p\u00ebr t\u00eb raportuar \u00e7do aktivitet financiar t\u00eb kryer, si t\u00eb ardhurat, ashtu edhe \u00e7do shpenzim sado miminal q\u00eb ai mund t\u00eb jet\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Ky detyrim merr akoma m\u00eb tep\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsi duke konsideruar faktin se n\u00eb Zgjedhjet Parlamentare t\u00eb k\u00ebtij viti dy t\u00eb tretat e kandidat\u00ebve kandidonin n\u00eb list\u00eb t\u00eb hapur duke k\u00ebrkuar vota si individ\u00eb, p\u00ebrve\u00e7se p\u00ebr partin\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse. <\/p>\n\n\n\n Secili prej tyre ka patur mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr tu zgjedhur pavar\u00ebsisht renditjes n\u00eb list\u00ebn e hapur, duke u kusht\u00ebzuar vet\u00ebm nga sasia e votave q\u00eb do t\u00eb merrte nga votuesit, rezultat i cili lidhet drejtp\u00ebrdrejt me ofert\u00ebn elektorale t\u00eb propaganduar dhe fushat\u00ebn zgjedhore t\u00eb zhvilluar.<\/p>\n\n\n\n Rrjedhimisht, pretendimi q\u00eb mund t\u00eb shfaqet p\u00ebr kryerjen e nj\u00eb fushat\u00eb me zero kosto \u00ebsht\u00eb absurd dhe praktikisht i pamundur.<\/p>\n\n\n\n Nga ana tjet\u00ebr, vlen gjithashtu t\u00eb theksohet se ky fiktivitet n\u00eb listat e kandidat\u00ebve n\u00eb thelb p\u00ebrb\u00ebn mashtrim me ofert\u00ebn elektorale nga ana e partive politike dhe shfaq qartazi nj\u00eb munges\u00eb p\u00ebrgjegjshm\u00ebrie ndaj procesit zgjedhor dhe ndaj qytetar\u00ebve t\u00eb cil\u00ebve u k\u00ebrkohet vota. Kjo praktik\u00eb ul besimin e publikut n\u00eb procesin demokratik, n\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsimin e duhur politik dhe n\u00eb vet\u00eb procesin zgjedhor.<\/p>\n\n\n\n \u00c7do kandidat apo parti politike pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb zgjedhje, duhet t\u00eb deklaroj\u00eb me p\u00ebrgjegjshm\u00ebri t\u00eb lart\u00eb \u00e7do aktivitet financiar t\u00eb kryer n\u00eb funksion t\u00eb fushat\u00ebs, duke patur n\u00eb konsiderat\u00eb detyrimet ligjore, si dhe precedentin e vendosur<\/em>[16]<\/strong><\/em><\/a> n\u00eb interpretim dhe trajtim tashm\u00eb nga Komisioni i Ankimimeve dhe Sanksioneve (KAS) me vendimmarrjen e tij t\u00eb janarit 2023, sipas t\u00eb cilit fushat\u00eb elektorale me kosto zero nuk mund t\u00eb ket\u00eb.<\/em>[17]<\/strong><\/em><\/a> <\/em> N\u00eb prag t\u00eb procesit zgjedhor t\u00eb dat\u00ebs 11 maj 2025, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve (KQZ) zvog\u00ebloi ndjesh\u00ebm numrin e monitoruesve t\u00eb kontraktuar n\u00eb krahasim me zgjedhjet e vitit 2023,[18]<\/a> duke angazhuar 96 monitorues,[19]<\/a> por e rriti at\u00eb me 60% n\u00eb krahasim me Zgjedhjet Parlamentare t\u00eb vitit 2021.[20]<\/a> Arsyet p\u00ebr k\u00ebto ndryshime nuk u justifikuan n\u00eb asnj\u00eb rast publikisht.<\/p>\n\n\n\n KRIIK ka shprehur rezerva n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb mekaniz\u00ebm monitorimi prej adoptimit t\u00eb tij n\u00eb vitin 2020 si dhe m\u00eb pas n\u00eb vijim\u00ebsi p\u00ebr munges\u00ebn e efektivitetit t\u00eb evidentuar.<\/p>\n\n\n\n KRIIK vler\u00ebson se monitoruesit e kontraktuar jan\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb ndjesh\u00ebm ndaj influenc\u00ebs s\u00eb pushtetit p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb nj\u00eb statusi t\u00eb qart\u00eb ligjor dhe mbrojtjes adekuate. Ky vulnerabilitet i b\u00ebn ata t\u00eb prirur t\u00eb cedojn\u00eb n\u00eb objektivitet dhe paanshm\u00ebri, dy parime thelb\u00ebsore q\u00eb duhet t\u00eb karakterizojn\u00eb pun\u00ebn e tyre.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb tjet\u00ebr aspekt problematik i mekanizmit t\u00eb monitorimit \u00ebsht\u00eb se monitoruesit nuk kan\u00eb m\u00eb p\u00ebr detyr\u00eb t\u00eb kryejn\u00eb asnj\u00eb kostim financiar t\u00eb aktiviteteve t\u00eb fushat\u00ebs. Roli i tyre \u00ebsht\u00eb kufizuar vet\u00ebm n\u00eb monitorim, duke humbur k\u00ebshtu nj\u00eb komponent t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb kontrollit financiar. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb qasje, KQZ-ja mb\u00ebshtetet n\u00eb interpretimin e Kodit Zgjedhor i cili ndalon monitoruesit t\u00eb kryejn\u00eb kostim t\u00eb shpenzimeve totale t\u00eb fushat\u00ebs (neni 94\/2, pika 3). Megjithat\u00eb, vlen t\u00eb theksohet se Kodi Zgjedhor nuk e ndalon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksplicite kostimin e pjessh\u00ebm t\u00eb aktiviteteve t\u00eb v\u00ebzhguara, nj\u00eb praktik\u00eb q\u00eb do t\u00eb ndihmonte n\u00eb verifikimin e v\u00ebrtet\u00ebsis\u00eb s\u00eb shpenzimeve t\u00eb deklaruara nga subjektet zgjedhore, si dhe do t\u00eb ndihmonte KQZ-n\u00eb n\u00eb realizimin e nj\u00eb kontrolli e verifikimi sa m\u00eb efektiv.<\/p>\n\n\n\n Ky ndryshim i mekanizmit \u00ebsht\u00eb konsideruar n\u00eb vijim\u00ebsi nga KRIIK si nj\u00eb hap prapa krahasuar me mekanizmin e suksessh\u00ebm, me gjith\u00eb problematikat minore t\u00eb v\u00ebrejtura, t\u00eb aplikuar n\u00eb zgjedhjet e vitit 2017 dhe 2019 kur monitorimi kryhej nga ekspert\u00eb financiar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrpos integritetit dhe mbrojtjes q\u00eb g\u00ebzonin n\u00eb kryerjen e detyr\u00ebs s\u00eb tyre, kryenin edhe kostim t\u00eb aktiviteteve, p\u00ebrve\u00e7se i monitoronin ato.[21]<\/a><\/p>\n\n\n\n Bazuar n\u00eb sa m\u00eb sip\u00ebr, por edhe n\u00eb faktin q\u00eb monitoruesit e em\u00ebruar nuk verifikohen nga KQZ-ja n\u00ebse jan\u00eb n\u00eb kushtet e konfliktit t\u00eb interesit, por mjaftohet vet\u00ebm me vet\u00ebdeklarimin e tyre, ngrihen dyshime t\u00eb arsyeshme mbi aft\u00ebsin\u00eb reale t\u00eb monitoruesve p\u00ebr t\u00eb raportuar apo ofruar informacione t\u00eb v\u00ebrteta, t\u00eb detajuara dhe t\u00eb verifikueshme t\u00eb aktivitetit financiar n\u00eb terren nga ana e subjekteve zgjedhore. Si rrjedhoj\u00eb, gjetjet e tyre, sikurse n\u00eb vijim\u00ebsi ka ndodhur, japin mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr nj\u00eb p\u00ebrdorim shum\u00eb t\u00eb kufizuar n\u00eb procesin e kryq\u00ebzimit me t\u00eb dh\u00ebnat financiare t\u00eb raportuara zyrtarisht nga partit\u00eb politike.<\/p>\n\n\n\n Bazuar n\u00eb shqyrtimin e raportimeve t\u00eb monitoruesve t\u00eb publikuar n\u00eb faqen e KQZ-s\u00eb, KRIIK ka arritur n\u00eb p\u00ebrfundimin se mekanizmi i monitorimit p\u00ebr zgjedhjet e 11 majit 2025 d\u00ebshtoi t\u00eb p\u00ebrmbushte funksionin p\u00ebr t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb krijuar.<\/p>\n\n\n\n Gjetjet e monitoruesve, p\u00ebr aq sa mund t\u00eb konsiderohen t\u00eb tilla, nuk justifikojn\u00eb nivelin e burimeve t\u00eb konsiderueshme financiare, logjistike dhe njer\u00ebzore t\u00eb v\u00ebna n\u00eb dispozicion nga KQZ-ja, duke nxjerr\u00eb n\u00eb pah edhe nj\u00eb problem n\u00eb raportin kosto-efektivitet t\u00eb mekanizmit t\u00eb monitorimit, sidomos kur krahasohet me t\u00eb drejtat dhe kompetencat e dh\u00ebna e t\u00eb p\u00ebrcaktuara n\u00eb legjislacion p\u00ebr monitoruesit.<\/p>\n\n\n\n Nga analiza e raporteve, rezulton se shkeljet e konstatuara dhe p\u00ebrcjella n\u00eb KQZ nga monitoruesit jan\u00eb p\u00ebrqendruar kryesisht n\u00eb dy aspekte totalisht formale:<\/p>\n\n\n\n Konstatohet si mjaft shqet\u00ebsuese mungesa pothuajse totale e raportimeve p\u00ebr shkelje m\u00eb thelb\u00ebsore q\u00eb lidhen me integritetin e procesit zgjedhor.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb asnj\u00eb rast nuk \u00ebsht\u00eb evidentuar p\u00ebrdorim i burimeve publike apo i administrat\u00ebs shtet\u00ebrore p\u00ebr q\u00ebllime fushate elektorale, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb KQZ jan\u00eb depozituar nj\u00eb num\u00ebr tejet i lart\u00eb denoncimesh t\u00eb tilla nga parti opozitare dhe organizata t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile, p\u00ebrfshir\u00eb KRIIK.<\/p>\n\n\n\n Gjithashtu, nuk ka t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr mosp\u00ebrmbushje t\u00eb detyrimeve ligjore nga ana e administrat\u00ebs n\u00eb nivel lokal n\u00eb raport me procesin zgjedhor.<\/p>\n\n\n\n Sa m\u00eb sip\u00ebr vendosin pik\u00ebpyetje t\u00eb forta mbi p\u00ebrputhshm\u00ebrin\u00eb e veprimtarive t\u00eb monitoruesve me Udh\u00ebzimin e Komisionerit Shtet\u00ebror t\u00eb Zgjedhjeve.[22]<\/a><\/p>\n\n\n\n Konsiderohet e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktohet n\u00ebse kjo problematik\u00eb vjen nga ngurrimi i monitoruesve p\u00ebr t\u00eb denoncuar veprimtari t\u00eb personave me pushtet, nga mungesa e t\u00eb kuptuarit prej tyre t\u00eb detyrave q\u00eb kan\u00eb, apo nga neglizhenca e tyre dhe moskontrolli i Drejtoris\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse n\u00eb administrat\u00ebn e KQZ-s\u00eb.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, KRIIK vler\u00ebson se edhe mekanizmi i raportimit t\u00eb monitoruesve \u00ebsht\u00eb i paqart\u00eb dhe joefektiv.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb platform\u00ebn PERF jan\u00eb regjistruar 1.604 raporte t\u00eb nd\u00ebrmjetme n\u00eb total. Megjithat\u00eb, nj\u00eb analiz\u00eb e p\u00ebrmbajtjes s\u00eb k\u00ebtyre raporteve zbulon nj\u00eb s\u00ebr\u00eb problemesh q\u00eb konfirmojn\u00eb d\u00ebshtimin e mekanizmit. <\/p>\n\n\n\n K\u00ebshtu vihet re:<\/p>\n\n\n\n – mungesa e rregullsis\u00eb n\u00eb frekuenc\u00ebn e raportimit, duke mos respektuar udh\u00ebzimet ligjore;<\/p>\n\n\n\n – se nj\u00eb pjes\u00eb e konsiderueshme e raporteve jan\u00eb t\u00eb zbraz\u00ebta, duke mos ofruar asnj\u00eb informacion relevant;<\/p>\n\n\n\n – se ka raste t\u00eb shumta t\u00eb raporteve identike, madje edhe monitorues q\u00eb raportojn\u00eb me t\u00eb nj\u00ebjtat fjali duke ndryshuar vet\u00ebm emrin e nj\u00ebsis\u00eb administrative;<\/p>\n\n\n\n – konstatimi se disa monitorues nuk kan\u00eb raportuar fare n\u00eb platform\u00eb;<\/p>\n\n\n\n – se disa monitorues kan\u00eb raportuar disa her\u00eb brenda dit\u00ebs edhe pse nuk ofrohet asnj\u00eb informacion p\u00ebrmbajt\u00ebsor, etj.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb tjet\u00ebr problem i theksuar \u00ebsht\u00eb numri i lart\u00eb i raporteve q\u00eb konsistojn\u00eb n\u00eb publikimin e fotografive t\u00eb aktiviteteve apo takimeve elektorale t\u00eb marra nga rrjetet sociale t\u00eb kandidat\u00ebve apo subjekteve, dhe jo nga monitorimi i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb n\u00eb terren, \u00e7ka evidenton qasjen pasive t\u00eb monitoruesve dhe v\u00eb n\u00eb pik\u00ebpyetje efektivitetin e tyre n\u00eb v\u00ebzhgimin e aktiviteteve reale dhe potencialisht problematike.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebrpos p\u00ebrgjegj\u00ebsive ligjore p\u00ebr koordinimin e monitoruesve nga Drejtoria p\u00ebrkat\u00ebse[23]<\/a> n\u00eb KQZ, kjo e fundit ngriti[24]<\/a> edhe nj\u00eb struktur\u00eb t\u00eb posa\u00e7me p\u00ebr monitorimin e fushat\u00ebs zgjedhore online, ku nd\u00ebr t\u00eb tjera nj\u00eb an\u00ebtar i k\u00ebsaj strukture do t\u00eb angazhohej n\u00eb kontrollin e raporteve t\u00eb monitorimit n\u00eb PERF.<\/p>\n\n\n\n Nga monitorimi i b\u00ebr\u00eb dhe informacioni i marr\u00eb e i publikuar deri m\u00eb tani nuk rezulton asnj\u00eb hap pozitiv n\u00eb drejtim t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsimit t\u00eb raportimit apo mekanizmit edhe pas k\u00ebsaj vendimmarrje t\u00eb KSHZ, madje konstatohet e kund\u00ebrta. Problematikat e p\u00ebrmendura m\u00eb sip\u00ebr, ngren\u00eb dyshimin se raportet e monitoruesve nuk jan\u00eb kontrolluar fare nga administrata e KQZ-s\u00eb, sikurse ligji p\u00ebrcakton.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb gjykimin e KRIIK, p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr k\u00ebt\u00eb performanc\u00eb t\u00eb munguar bie mbi administrat\u00ebn e KQZ-s\u00eb, Drejtorin\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse (DSZMFM), q\u00eb nuk ka nxitur dhe gjetur m\u00ebnyrat p\u00ebr t\u00eb funksionalizuar p\u00ebrdorimin e tij.<\/p>\n\n\n\n Bazuar n\u00eb gjith\u00eb sa m\u00eb sip\u00ebr, KRIIK vler\u00ebson se mekanizmi i monitorimit, i cili u konceptua p\u00ebr t\u00eb rritur transparenc\u00ebn dhe besueshm\u00ebrin\u00eb e procesit zgjedhor, n\u00eb praktik\u00eb mund t\u00eb konsiderohet i d\u00ebshtuar, duke u kthyer n\u00eb nj\u00eb proces burokratik dhe fasad\u00eb, q\u00eb tashm\u00eb prodhon raportime me pamje institucionale, por pa p\u00ebrmbajtje efektive.<\/p>\n\n\n\n D\u00ebshtimi i KQZ-s\u00eb p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar nj\u00eb struktur\u00eb funksionale dhe p\u00ebr t\u00eb garantuar cil\u00ebsin\u00eb e t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb mbledhura p\u00ebrmes saj \u00ebsht\u00eb simptom\u00eb e nj\u00eb qasjeje administrative formale dhe t\u00eb pap\u00ebrkushtuar ndaj q\u00ebllimit t\u00eb transparenc\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb \u00e7do rast, pavar\u00ebsisht k\u00ebtyre kufizimeve t\u00eb theksuara, KRIIK i rekomandon KQZ-s\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb ato gjetje q\u00eb monitoruesit kan\u00eb raportuar, sado minimaliste, p\u00ebr verifikimin e shpenzimeve t\u00eb raportuara nga subjektet zgjedhore qoft\u00eb nga ana e audituesve ligjor\u00eb, qoft\u00eb edhe nga ana e vet\u00eb administrat\u00ebs s\u00eb KQZ-s\u00eb gjat\u00eb procesit t\u00eb verifikimit t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebsis\u00eb s\u00eb vet\u00ebraportimit nga subjektet zgjedhore.<\/em><\/p>\n\n\n\n N\u00eb perspektiv\u00eb, KQZ nevojitet t\u00eb analizoj\u00eb n\u00eb thell\u00ebsi arsyet p\u00ebr k\u00ebt\u00eb d\u00ebshtim, t\u00eb disatin n\u00eb radh\u00eb, t\u00eb mekanizmit t\u00eb monitorimit, t\u00eb eksploroj\u00eb dhe propozoj\u00eb n\u00eb koh\u00ebn e duhur ligjv\u00ebn\u00ebsve qasje alternative p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar nj\u00eb mekaniz\u00ebm efektiv monitorimi t\u00eb fushat\u00ebs.<\/em> P\u00ebrgjat\u00eb periudh\u00ebs parazgjedhore, nga dita e shpalljes s\u00eb dat\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve nga Presidenti i Republik\u00ebs deri n\u00eb dit\u00ebn e zgjedhjeve, KRIIK ka identifikuar disa element\u00eb t\u00eb shpenzimeve t\u00eb kryera n\u00eb funksion t\u00eb fushat\u00ebs nga subjektet zgjedhore dhe kandidat\u00ebt, konkretisht shpenzimet n\u00eb rrjetet sociale Facebook dhe Instagram[25]<\/a>, numrin e minutave t\u00eb reklamave politike n\u00eb disa nga mediat audiovizive t\u00eb monitoruara nga Autoriteti i Medias Audiovizive[26]<\/a>, nga e cila mund t\u00eb p\u00ebrllogariten me p\u00ebraf\u00ebrsi shpenzimet p\u00ebr k\u00ebto reklama, si dhe reklama politike n\u00eb disa faqe interneti.[27]<\/a><\/p>\n\n\n\n P\u00ebrzgjedhja e k\u00ebtyre tri element\u00ebve u diktua nga disponueshm\u00ebria e t\u00eb dh\u00ebnave.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr dy t\u00eb parat t\u00eb dh\u00ebnat b\u00ebhen t\u00eb mundura nga pal\u00eb t\u00eb treta, p\u00ebrkat\u00ebsisht nga Kompania Meta dhe Autoriteti i Medias Audiovizive.<\/p>\n\n\n\n KRIIK nisi t\u00eb shkarkonte t\u00eb dh\u00ebnat p\u00ebr shpenzimet e reklamave politike nga libraria e reklamave t\u00eb Meta[30]<\/a> menj\u00ebher\u00eb pasi Presidenti i Republik\u00ebs shpalli dit\u00ebn e zgjedhjeve (5 dhjetor). Duke qen\u00eb se libraria nuk jep nj\u00eb shif\u00ebr t\u00eb sakt\u00eb p\u00ebr faqet q\u00eb shpenzojn\u00eb m\u00eb pak se 100 dollar\u00eb amerikan\u00eb gjat\u00eb periudh\u00ebs p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn mblidhen t\u00eb dh\u00ebnat si dhe nuk t\u00eb lejon t\u00eb p\u00ebrzgjedh\u00ebsh nj\u00eb periudh\u00eb kohore, por i paracakton periudhat, KRIIK ka shkarkuar t\u00eb dh\u00ebnat n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb konsistente, n\u00eb t\u00eb gjitha intervalet q\u00eb t\u00eb lejon libraria (\u00e7do shtat\u00eb dit\u00eb, \u00e7do 30 dit\u00eb dhe \u00e7do 90 dit\u00eb), prej dit\u00ebs s\u00eb shpalljes s\u00eb dat\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve prej Presidentit deri n\u00eb dit\u00ebn e zgjedhjeve.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr t\u00eb siguruar q\u00eb shpenzimet t\u00eb identifikohen me sa m\u00eb sakt\u00ebsi q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e mundur, shifrat e p\u00ebrdorura n\u00eb k\u00ebt\u00eb seksion u referohen t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb shkarkuara p\u00ebr dy periudha kohore 90 ditore: 13 n\u00ebntor 2024 \u2013 10 shkurt 2025 dhe 11 shkurt 2025 \u2013 11 maj 2025.<\/p>\n\n\n\n Arsyeja metodologjike p\u00ebr p\u00ebrzgjedhjen e k\u00ebtyre dy periudhave kohore \u00ebsht\u00eb se n\u00eb rast se p\u00ebrdoren intervale m\u00eb t\u00eb ngushta (si p.sh. shtat\u00eb dit\u00eb apo 30 dit\u00eb) rriten gjasat q\u00eb subjekte zgjedhor\u00eb apo kandidat\u00eb q\u00eb shpenzojn\u00eb pak n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb caktuar por n\u00eb total mund t\u00eb arrijn\u00eb n\u00eb shifra t\u00eb larta t\u00eb mos identifikohen me sakt\u00ebsi. Edhe nga nj\u00eb pik\u00ebpamje empirike, me rritjen e intervalit kohor, rangu i shpenzimeve (gabimi n\u00eb vler\u00ebsim) ulet.<\/p>\n\n\n\n T\u00eb dh\u00ebnat p\u00ebr k\u00ebto dy periudha u bashkuan, duke nxjerr\u00eb shumatoret e shpenzimeve p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb periudh\u00ebn nga 13 n\u00ebntori 2024 deri n\u00eb dit\u00ebn e zgjedhjeve.[31]<\/a><\/p>\n\n\n\n Kjo p\u00ebrllogaritje shkon p\u00ebrtej dat\u00ebs 5 dhjetor, dat\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Presidenti i Republik\u00ebs shpalli dit\u00ebn e zgjedhjeve, por duke qen\u00eb se Kodi Zgjedhor p\u00ebrcakton se \u201cShpenzime t\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore\u201d jan\u00eb shpenzimet e b\u00ebra nga ose n\u00eb em\u00ebr t\u00eb nj\u00eb subjekti zgjedhor, p\u00ebrfshir\u00eb kandidat\u00ebt dhe\/ose deg\u00ebt e tij, ose t\u00eb nj\u00eb kandidati t\u00eb pavarur, t\u00eb cilat kryhen p\u00ebr t\u00eb promovuar fushat\u00ebn e vet ose p\u00ebr t\u00eb d\u00ebmtuar fushat\u00ebn e nj\u00eb subjekti tjet\u00ebr, p\u00ebrfshir\u00eb kandidat\u00ebt e tij, pavar\u00ebsisht dat\u00ebs se kur jan\u00eb kryer.\u201d (Neni 2, pika 28), u vler\u00ebsua se shpenzimet p\u00ebr reklama politike, edhe p\u00ebrtej k\u00ebsaj date mund t\u00eb konsiderohen si shpenzime p\u00ebr q\u00ebllim t\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb \u00e7do rast, KRIIK verifikoi shpenzimet e kryera nga data 13 n\u00ebntor n\u00eb 5 dhjetor dhe eliminoi disa reklama qartas jo politike t\u00eb kryera nga subjekte t\u00eb identifikuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebrgjat\u00eb periudh\u00ebs 13 n\u00ebntor 2024 \u2013 11 maj 2025 u shpenzuan mes 348 831 dhe 366 651 dollar\u00eb amerikan\u00eb (USD) p\u00ebr 7 226 reklama politike nga 276 faqe unike n\u00eb Facebook dhe Instagram.<\/p>\n\n\n\n Subjekti zgjedhor p\u00ebr llogari t\u00eb t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb shpenzuar m\u00eb tep\u00ebr \u00ebsht\u00eb Koalicioni \u201cPartia Demokratike \u2013 Aleanca p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb Madh\u00ebshtore\u201d p\u00ebr llogari t\u00eb t\u00eb cilit jan\u00eb shpenzuar nga 148 522 deri n\u00eb 152 284 dollar\u00eb, p\u00ebr 3 350 reklama; e ndjekur nga Partia Socialiste, nga 60 922 n\u00eb 64 585 dollar\u00eb; Partia Mund\u00ebsia nga 52 219 n\u00eb 53 209 dollar\u00eb; dhe Koalicioni Euroatlantik nga 47 524 n\u00eb 49 504 dollar\u00eb. Subjektet e tjera zgjedhore vijojn\u00eb me shuma m\u00eb t\u00eb vogla (shih <\/em>Tabel\u00ebn 1 – Shpenzimet p\u00ebr reklama politike n\u00eb Facebook dhe Instagram nga subjektet zgjedhore prej 13 n\u00ebntorit 2024 deri n\u00eb 11 maj 2025<\/em><\/em>)<\/em>. <\/p>\n\n\n\n Tabela <\/u><\/a>1 – Shpenzimet p\u00ebr reklama politike n\u00eb Facebook dhe Instagram nga subjektet zgjedhore prej 13 n\u00ebntorit 2024 deri n\u00eb 11 maj 2025<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n<\/a><\/a>P\u00ebrmbledhje ekzekutive<\/a><\/h1>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\nI. Hyrje<\/a><\/h1>\n\n\n\n
<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/a>II. Kuadri ligjor mbi transparenc\u00ebn dhe kontrollin ndaj financimit t\u00eb Zgjedhjeve<\/a><\/h1>\n\n\n\n
\n
<\/em><\/p>\n\n\n\n<\/a><\/a>III. Vet\u00ebraportimi financiar prej subjekteve zgjedhore<\/a><\/h1>\n\n\n\n
<\/em><\/p>\n\n\n\n<\/a><\/a>IV. Monitorimi i fushat\u00ebs nga Monitoruesit e kontraktuar prej KQZ-s\u00eb<\/a><\/h1>\n\n\n\n
\n
<\/p>\n\n\n\n<\/a><\/a>V. Disa z\u00ebra shpenzimesh p\u00ebr fushat\u00ebn zgjedhore t\u00eb identifikuara nga KRIIK<\/a><\/h1>\n\n\n\n
\n
<\/a><\/a>V.1. Shpenzimet p\u00ebr reklama politike n\u00eb Facebook dhe Instagram<\/a><\/h2>\n\n\n\n