Shkarko Rekomandimin<\/a> ne pdf<\/strong><\/p>\n\n\n\n I Nderuar z. Komisioner!<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00eb nderuar Koleg\u00eb t\u00eb Administrat\u00ebs s\u00eb KQZ-s\u00eb!<\/strong><\/p>\n\n\n\n Duke ju fal\u00ebnderuar p\u00ebr t\u00ebr\u00eb bashk\u00ebpunimin n\u00eb vazhdim\u00ebsi, n\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb ftes\u00ebs p\u00ebr konsultim t\u00eb d\u00ebrguar nga ju me post\u00eb elektronike n\u00eb dat\u00ebn 6 shtator 2024, KRIIK ju paraqet shkurtimisht q\u00ebndrimin e tij lidhur me \u201cDraft Raportin mbi gjetjet nga auditimi i fondeve t\u00eb p\u00ebrfituara dhe shpenzuara nga partit\u00eb politike pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb zgjedhjet p\u00ebr organet e qeverisjes vendore, t\u00eb dat\u00ebs 14 maj 2023\u201d.<\/p>\n\n\n\n Dokumenti n\u00eb vijim \u00ebsht\u00eb i ndar\u00eb n\u00eb dy pjes\u00eb.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb pjes\u00ebn e par\u00eb paraqiten komente t\u00eb p\u00ebrgjithshme lidhur me Raportin e p\u00ebrgatitur prej jush, por edhe mbi procesin n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi t\u00eb mbik\u00ebqyrjes s\u00eb financave p\u00ebr Zgjedhjet Vendore t\u00eb 14 majit 2023. <\/p>\n\n\n\n Opinioni i paraqitur bazohet sa n\u00eb draft-raportin e d\u00ebrguar, aq edhe n\u00eb informacionin q\u00eb KRIIK posedon n\u00eb lidhje me procesin e zhvilluar, n\u00eb vijim t\u00eb ndjekjes dhe monitorimit t\u00eb pand\u00ebrprer\u00eb t\u00eb procesit zgjedhor, p\u00ebrfshir\u00eb aktivitetin e KQZ-s\u00eb, komunikimin e dendur me t\u00eb n\u00eb form\u00ebn shkresore e verbale, p\u00ebrgjat\u00eb gjith\u00eb procesit q\u00eb i parapriu Dit\u00ebs s\u00eb Zgjedhjeve t\u00eb 14 majit, si dhe pas tij.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb pjes\u00ebn e dyt\u00eb paraqiten komente m\u00eb specifike n\u00eb lidhje me gjetjet e paraqitura n\u00eb Draft-Raportin e p\u00ebrcjell\u00eb p\u00ebr konsultim dhe kryq\u00ebzimit t\u00eb tyre me ato t\u00eb KRIIK.<\/p>\n\n\n\n Ky kryq\u00ebzim u krye me sa ishte e mundur, pasi formati dhe m\u00ebnyrat se si jan\u00eb paraqitur t\u00eb dh\u00ebnat n\u00eb Draft-Raportin e p\u00ebrcjell\u00eb, jo domosdoshm\u00ebrisht p\u00ebrputhen me metodologjin\u00eb e konkludimit n\u00eb gjetje dhe t\u00eb paraqitjes s\u00eb tyre prej KRIIK.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb vijim t\u00eb aktiviteti t\u00eb tij t\u00eb pand\u00ebrprer\u00eb n\u00eb monitorimin e proceseve zgjedhore dhe zhvillimeve t\u00eb tjera q\u00eb e afektojn\u00eb at\u00eb, KRIIK ka p\u00ebrgatitur Raportin P\u00ebrfundimtar mbi Transparenc\u00ebn dhe Kontrollin e financimit t\u00eb fushat\u00ebs p\u00ebr Zgjedhjet e Organeve t\u00eb Qeverisjes Vendore t\u00eb 14 majit 2023. <\/p>\n\n\n\n Raporti P\u00ebrfundimtar pason Raportin Paraprak \u201cMbi transparenc\u00ebn dhe kontrollin mbi financimin e fushat\u00ebs p\u00ebr Zgjedhjet p\u00ebr Organet e Qeverisjes Vendore t\u00eb 14 majit 2023\u201d,<\/a> t\u00eb publikuar n\u00eb korrik t\u00eb vitit 2023, i cili ju \u00ebsht\u00eb d\u00ebrguar edhe juve.<\/p>\n\n\n\n Theksojm\u00eb se Raporti P\u00ebrfundimtar nuk \u00ebsht\u00eb publikuar ende p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb raporteve t\u00eb vet\u00ebdeklarimit t\u00eb kandidat\u00ebve p\u00ebr an\u00ebtar\u00eb t\u00eb k\u00ebshillave bashkiake, vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb e t\u00eb cilave na jan\u00eb vendosur n\u00eb dispozicion t\u00eb skanuara, pavar\u00ebsisht k\u00ebrkesave t\u00eb vazhdueshme zyrtare dhe verbale t\u00eb KRIIK. Theksohet se ato ende nuk figurojn\u00eb as t\u00eb publikuara n\u00eb faqen e internetit t\u00eb KQZ-s\u00eb. <\/p>\n\n\n\n Pamund\u00ebsia p\u00ebr t\u00eb verifikuar t\u00eb gjitha raportet e kandidat\u00ebve pengon p\u00ebrfundimin dhe publikimin e Raportit P\u00ebrfundimtar pasi, n\u00eb munges\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre raporteve, procesi i duhur i verifikimit dhe i kryq\u00ebzimit t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave, p\u00ebr rrjedhoj\u00eb, edhe gjetjet finale t\u00eb KRIIK nuk mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb plota.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb \u00e7do rast, me synimin p\u00ebr t\u00eb ndihmuar sado pak KQZ-n\u00eb n\u00eb misionin e vet madhor p\u00ebr t\u00eb kontrolluar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb plot\u00eb financimin e zgjedhjeve, si edhe p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb fund procesit t\u00eb pand\u00ebshkueshm\u00ebris\u00eb s\u00eb subjekteve zgjedhore lidhur me shkeljet ligjore t\u00eb kryera prej tyre, n\u00eb shoq\u00ebrim t\u00eb k\u00ebtij Dokumenti mund t\u00eb gjeni edhe Draftin e Raportit P\u00ebrfundimtar t\u00eb KRIIK mbi financimin e Zgjedhjeve 2023, bazuar n\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat q\u00eb KRIIK disponon dhe atyre q\u00eb KQZ ka publikuar.<\/p>\n\n\n\n I. Komente t\u00eb p\u00ebrgjithshme n\u00eb lidhje me Draft-Raportin dhe procesin e mbik\u00ebqyrjes s\u00eb financimit p\u00ebr Zgjedhjet Vendore 2023<\/strong><\/p>\n\n\n\n I.1. Mbi metodologjin\u00eb dhe struktur\u00ebn e Raportit<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n KRIIK v\u00ebren se Draft-Raporti ka nj\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsim n\u00eb ezaurimin e p\u00ebrshkrimit t\u00eb problematikave t\u00eb evidentuara, duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe shoq\u00ebrimin e tyre me kuadrin ligjor p\u00ebrkat\u00ebs. Megjithat\u00eb, gjykohet se metodologjia e ndjekur nga administrata n\u00eb hartimin e raportit ka ende vend p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsim.<\/p>\n\n\n\n T\u00eb dh\u00ebnat e p\u00ebrfshira n\u00eb raport nevojitet t\u00eb ken\u00eb kronologji logjike dhe sistematike, t\u00eb bazuar n\u00eb skanimin e \u00e7do problematike t\u00eb evidentuar dhe duke ezauruar secil\u00ebn problematik\u00eb n\u00eb nj\u00eb seksion m\u00eb vete t\u00eb raportit, p\u00ebr t\u00eb konkluduar m\u00eb pas n\u00eb shkeljet potenciale ligjore, si dhe sanksionimet p\u00ebrkat\u00ebse t\u00eb propozuara.<\/p>\n\n\n\n Shqyrtimi, n\u00eb gjykimin e KRIIK, mund t\u00eb filloj\u00eb me elementet m\u00eb bazike q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me dor\u00ebzimin ose jo t\u00eb raportit financiar, me respektimin ose jo t\u00eb formatit, etj., e m\u00eb pas t\u00eb shtrihet n\u00eb problematikat e tjera q\u00eb lidhen me p\u00ebrmbajtjen e raporteve t\u00eb vet\u00ebdeklarimit, si dhe kryq\u00ebzimin e t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb deklaruara me ato t\u00eb evidentuara n\u00eb raportet e monitorueseve dhe t\u00eb audit\u00ebve ligjor\u00eb.<\/p>\n\n\n\n I.2. Mungesa e nj\u00eb draft-vendimi t\u00eb KQZ-s\u00eb n\u00eb lidhje me gjetjet e evidentuara n\u00eb Raportin e p\u00ebrgatitur, si pjes\u00eb integrale e tij por edhe e procesit t\u00eb konsultimit<\/em><\/p>\n\n\n\n Sjellim n\u00eb v\u00ebmendjen tuaj se p\u00ebrcjellja p\u00ebr konsultim vet\u00ebm e Draft-Raportit, pa e shoq\u00ebruar at\u00eb me nj\u00eb projekt-vendim n\u00eb lidhje me masat e propozuara, t\u00eb integruar n\u00eb Draft-Raport, n\u00eb gjykimin e KRIIK, nuk ndihmon n\u00eb realizimin e nj\u00eb procesi t\u00ebr\u00ebsisht transparent dhe t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm p\u00ebrsa i p\u00ebrket qasjes s\u00eb paekuivok n\u00eb zbatim t\u00eb ligjit.<\/p>\n\n\n\n Shqyrtimi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb plot\u00eb i shkeljeve t\u00eb konstatuara, duke nisur nga ato m\u00eb minoret, \u00ebsht\u00eb m\u00eb se i domosdosh\u00ebm, madje duke patur parasysh e marr\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb gjithashtu edhe problematikat e proceseve t\u00eb m\u00ebparshme zgjedhore, si dhe qasjen e KQZ-s\u00eb t\u00eb b\u00ebr\u00eb ndaj tyre.<\/p>\n\n\n\n I.3. Mungesa e detajeve n\u00eb lidhje me procesin dhe v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e hasura nga KQZ<\/em><\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb munges\u00eb e Draft-Raportit, n\u00eb opinionin e KRIIK, \u00ebsht\u00eb mosparaqitja n\u00eb t\u00eb e p\u00ebrshkrimit dhe analiz\u00ebs s\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsive me t\u00eb cilat puna e KQZ-s\u00eb \u00ebsht\u00eb hasur gjat\u00eb implementimit t\u00eb mekanizmave p\u00ebr monitorimin e financimit t\u00eb subjekteve zgjedhore p\u00ebr Zgjedhjet e vitit 2023, duke e fokusuar Raportin vet\u00ebm tek gjetjet[1]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb gjykimin e KRIIK analiza e v\u00ebshtir\u00ebsive dhe problematikave n\u00eb Raport \u00ebsht\u00eb me shum\u00eb vler\u00eb, p\u00ebr s\u00eb paku dy arsye:<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb analiz\u00eb e till\u00eb do t\u00eb p\u00ebrb\u00ebnte nj\u00eb baz\u00eb m\u00eb se t\u00eb mjaftueshme dhe faktike p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb aktor\u00ebt e p\u00ebrfshir\u00eb dhe t\u00eb interesuar, qofshin k\u00ebta institucional\u00eb apo politik\u00eb, si dhe do t\u00eb mund\u00ebsonte vendosjen e objektivave t\u00eb qarta, t\u00eb matshme e t\u00eb arritshme p\u00ebr adresimin e duhur dhe p\u00ebrmir\u00ebsimin e situat\u00ebs. <\/p>\n\n\n\n I.4. Mungesa e informacionit t\u00eb plot\u00eb mbi raportimin nga kandidat\u00ebt p\u00ebr kryetar\u00eb bashkie<\/em><\/p>\n\n\n\n Sipas ligjit, \u00e7do kandidat apo parti politike pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb zgjedhje, duhet t\u00eb deklaroj\u00eb me p\u00ebrgjegjshm\u00ebri t\u00eb lart\u00eb \u00e7do lloj aktiviteti e transaksioni financiar t\u00eb kryer n\u00eb funksion t\u00eb fushat\u00ebs, duke plot\u00ebsuar me p\u00ebrgjegj\u00ebsi e n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb plot\u00eb formatet e raportimit t\u00eb p\u00ebrcaktuara nga ligji.<\/p>\n\n\n\n Lidhur me raportet e vet\u00ebdeklarimit t\u00eb dor\u00ebzuara nga kandidat\u00ebt p\u00ebr kryetar bashkie, nga monitorimi n\u00eb faqen e internetit t\u00eb KQZ-s\u00eb, rezulton se nga totali prej 144 kandidat\u00ebsh, vet\u00ebm 123 prej tyre kan\u00eb dor\u00ebzuar raport vet\u00ebdeklarimi, nd\u00ebrsa 18 prej tyre nuk e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Kandidat\u00ebt p\u00ebr kryetar t\u00eb bashkis\u00eb, ashtu sikurse partit\u00eb politike, duhet t\u00eb raportonin n\u00ebp\u00ebrmjet Platform\u00ebs Elektronike t\u00eb Raportimit Financiar (PERF).<\/p>\n\n\n\n Ky detyrim u respektua nga kandidat\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt raportuan, por mbetet problematik fakti q\u00eb shfaqja e raporteve n\u00eb faqen e internetit nuk \u00ebsht\u00eb me emrin e kandidatit por vet\u00ebm duke vendosur si referim subjektin politik propozues t\u00eb tij.<\/p>\n\n\n\n Gjithashtu, raportet e publikuara n\u00eb faqe nuk p\u00ebrmbajn\u00eb informacione lidhur me dat\u00ebn e publikimit t\u00eb tyre, ose mbi rastet eventuale t\u00eb ndryshimit t\u00eb m\u00ebvonsh\u00ebm t\u00eb ndonj\u00eb elementi apo plot\u00ebsimit t\u00eb m\u00ebpassh\u00ebm, pas afatit ligjor t\u00eb p\u00ebrcaktuar, t\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb p\u00ebrmbajtjen e tyre.<\/p>\n\n\n\n K\u00ebto elemente, \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb mbahen n\u00eb v\u00ebmendje nga KQZ-ja, n\u00eb funksion t\u00eb zbatimit t\u00eb detyrimit p\u00ebr transparenc\u00eb ndaj zbatimit t\u00eb afateve ligjore n\u00eb plot\u00ebsimin dhe dor\u00ebzimin e k\u00ebtyre raporteve.<\/p>\n\n\n\n I.5. D\u00ebshtimi p\u00ebr t\u00eb hedhur raportet e kandidat\u00ebve t\u00eb listave shum\u00ebem\u00ebrore p\u00ebr k\u00ebshillat bashkiak\u00eb n\u00eb PERF<\/em><\/p>\n\n\n\n Mbetet mjaft problematike, mos hedhja n\u00eb format elektronik i raporteve t\u00eb kandidat\u00ebve p\u00ebr an\u00ebtar\u00eb t\u00eb k\u00ebshillave bashkiak\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet Platform\u00ebs Elektronike t\u00eb Raportimit Financiar (PERF). Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb e ka vler\u00ebsuar pozitivisht iniciativ\u00ebn p\u00ebr raportimin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb elektronike nga ana e subjekteve zgjedhore, KRIIK ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb vijim\u00ebsi n\u00eb dukje disa mang\u00ebsi n\u00eb implementim.<\/p>\n\n\n\n Pasi u njoh me p\u00ebrmbajtjen e Projekt-Vendimit \u201cP\u00ebr raportimin financiar n\u00eb platform\u00ebn elektronike t\u00eb raportimit financiar (PERF) nga subjektet zgjedhore p\u00ebr zgjedhjet e organeve t\u00eb qeverisjes vendore t\u00eb dat\u00ebs 14 Maj 2023\u201d, KRIIK <\/em>n\u00ebp\u00ebrmjet komunikimit t\u00eb vazhduesh\u00ebm me KQZ, si shkresor[2]<\/sup><\/a> ashtu edhe verbal, propozoi q\u00eb detyrimin p\u00ebr raportimin n\u00eb k\u00ebt\u00eb platform\u00eb ta mbartin edhe kandidat\u00ebt p\u00ebr an\u00ebtar\u00eb t\u00eb K\u00ebshillave Bashkiak\u00eb, por KQZ-ja nuk e b\u00ebri k\u00ebt\u00eb element pjes\u00eb t\u00eb akteve n\u00ebnligjore p\u00ebrkat\u00ebse, duke deklaruar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pakuptimt\u00eb se do ta merrte vet\u00eb institucioni[3]<\/sup><\/a> barr\u00ebn e hedhjes s\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb k\u00ebtyre raporteve n\u00eb PERF.<\/p>\n\n\n\n KRIIK shprehu n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb gjitha kanaleve t\u00eb komunikimit, publik ose jo, se kjo zgjidhje nuk i sh\u00ebrbente q\u00ebllimit t\u00eb leht\u00ebsimit t\u00eb kontrollit dhe verifikimit p\u00ebr KQZ-n\u00eb, p\u00ebrkundrazi e v\u00ebshtir\u00ebsonte m\u00eb shum\u00eb pun\u00ebn e administrat\u00ebs s\u00eb KQZ-s\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, duke e mbingarkuar at\u00eb dhe ulur efi\u00e7enc\u00ebn e mekanizmit kontrollues dhe ligjzbatimit n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb realitet, hedhja e raporteve t\u00eb kandidat\u00ebve p\u00ebr k\u00ebshillat bashkiak\u00eb n\u00eb Platform\u00ebn Elektronike t\u00eb Raportimit Financiar nga administrata e KQZ-s\u00eb nuk u realizua, por raportet u kontrolluan fizikisht, madje nj\u00eb pjes\u00eb e konsiderueshme e tyre nuk u publikuan fare n\u00eb faqen e internetit t\u00eb KQZ-s\u00eb.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb dhe duke mbatjur n\u00eb konsiderat\u00eb se PERF nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb n\u00eb funksion, n\u00eb pritje p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrmir\u00ebsuar, KRIIK nxit KQZ-n\u00eb q\u00eb, n\u00eb funksion t\u00eb transparenc\u00ebs, minimalisht t\u00eb publikoj\u00eb raportet e kandidat\u00ebve t\u00eb listave shum\u00ebem\u00ebrore p\u00ebr k\u00ebshillat bashkiak\u00eb n\u00eb faqen e vet t\u00eb internetit, qoft\u00eb edhe n\u00eb form\u00eb t\u00eb skanuar.<\/p>\n\n\n\n I.6. P\u00ebrfshirja n\u00eb Raportin e KQZ-s\u00eb e List\u00ebs Em\u00ebrore t\u00eb Kandidat\u00ebve t\u00eb cil\u00ebt nuk kan\u00eb dor\u00ebzuar raport vet\u00ebdeklarimi<\/em><\/p>\n\n\n\n Kandidimi n\u00eb nj\u00eb proces zgjedhor, n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb cilit aspirohet marrja e Mandatit t\u00eb Kryetarit t\u00eb Bashkis\u00eb apo An\u00ebtarit t\u00eb K\u00ebshillit Bashkiak, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi madhore p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn, p\u00ebrpos t\u00eb tjerave, duhet t\u00eb respektohet \u00e7do detyrim ligjor, nj\u00eb nd\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt mbetet raportimi me p\u00ebrgjegjshm\u00ebri i t\u00eb ardhurave dhe shpenzimeve t\u00eb kryera n\u00eb funksion t\u00eb fushat\u00ebs elektorale.<\/p>\n\n\n\n \u00c7do kandidat \u00ebsht\u00eb nj\u00eb em\u00ebr publik dhe p\u00ebrmbushja e k\u00ebtij detyrimi prej tyre duhet t\u00eb jet\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht transparente dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht duhet b\u00ebr\u00eb publike nga KQZ-ja, sikurse ligji parashikon.<\/p>\n\n\n\n Ndaj gjykohet se \u00ebsht\u00eb me shum\u00eb vler\u00eb, n\u00eb funksion t\u00eb transparenc\u00ebs dhe llogaridh\u00ebnies ndaj publikut, q\u00eb Lista Em\u00ebrore e Kandidat\u00ebve t\u00eb cil\u00ebt garuan n\u00eb zgjedhjet e 14 majit 2023, si dhe p\u00ebrmbushja ose jo prej tyre e detyrimit t\u00eb dor\u00ebzimit t\u00eb raporteve financiare p\u00ebr fushatat respektive zgjedhore, t\u00eb p\u00ebrfshihen n\u00eb Draft-Raportin e hartuar nga KQZ-ja.<\/p>\n\n\n\n T\u00eb dh\u00ebnat lidhur me p\u00ebrmbushjen e k\u00ebtij detyrimi ligjor nuk duhet t\u00eb jen\u00eb vet\u00ebm numerike, duke i vendosur thjesht si numra individ\u00ebsh dhe vet\u00ebm n\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e partis\u00eb politike p\u00ebrkat\u00ebse, por ato duhet t\u00eb jen\u00eb s\u00eb pari individuale dhe specifike duke vendosur n\u00eb \u00e7do rast emrin p\u00ebrkat\u00ebs t\u00eb \u00e7do kandidati, p\u00ebrkrah shkeljes s\u00eb b\u00ebr\u00eb prej tij.<\/p>\n\n\n\n Gjithashtu, lidhur m\u00eb k\u00ebt\u00eb shkelje ligjore t\u00eb evidentuar, KRIIK nxit KQZ-n\u00eb t\u00eb b\u00ebj\u00eb adresimin e duhur ligjor dhe sanksionimin p\u00ebrkat\u00ebs t\u00eb parashikuar, duke mos p\u00ebrs\u00ebritur praktik\u00ebn e m\u00ebparshme t\u00eb kanalizimit t\u00eb k\u00ebsaj shkeljeje si mosrespektim i formatit t\u00eb raportimit, por si mosdor\u00ebzim i tij, sikurse \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb.<\/p>\n\n\n\n I.7. Komunikimi i KQZ-s\u00eb me subjektet zgjedhore<\/em><\/p>\n\n\n\n Ligji e p\u00ebrcakton qart\u00eb faktin q\u00eb n\u00ebse partia politike ka ezauruar \u00e7do rrug\u00eb k\u00ebrkesash dhe komunikimi me kandidatin lidhur me p\u00ebrmbushjen e detyrimit t\u00eb dor\u00ebzimit t\u00eb raportit financiar, p\u00ebrgjegj\u00ebsia p\u00ebr mosdor\u00ebzimin e raportit i kalon vet\u00eb kandidatit dhe jo partis\u00eb q\u00eb e ka propozuar at\u00eb.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, nevojitet nj\u00eb komunikim i administrat\u00ebs s\u00eb KQZ-s\u00eb me partit\u00eb politike lidhur me mosp\u00ebrmbushjen e detyrimit t\u00eb dor\u00ebzimit t\u00eb raportit financiar prej kandidat\u00ebve t\u00eb tyre e hapave t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktohet sakt\u00ebsisht, sikurse ligji parashikon, se kush duhet t\u00eb sanksionohet lidhur me k\u00ebt\u00eb shkelje.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb rast se nga ana e KQZ-s\u00eb \u00ebsht\u00eb kryer nj\u00eb proces i till\u00eb, do t\u00eb duhet q\u00eb ecuria e tij, p\u00ebrfshi hapat e nd\u00ebrmarr\u00eb nga KQZ-ja dhe p\u00ebrgjigjet e dh\u00ebna prej subjekteve zgjedhore t\u00eb jen\u00eb t\u00eb detajuara dhe p\u00ebrfshira n\u00eb Draft-Raportin e p\u00ebrgatitur.<\/p>\n\n\n\n I.8. Mos evidentimi n\u00eb Draft-Raport i mosplot\u00ebsimit nga ana e subjekteve zgjedhore t\u00eb detyrimit ligjor p\u00ebr t\u00eb dor\u00ebzuar bilancin e aseteve dhe detyrimeve<\/em><\/p>\n\n\n\n Neni 92\/3 g\u00ebrma \u201c\u00e7\u201d e Kodit Zgjedhor parashikon qart\u00eb detyrimin e subjekteve zgjedhore p\u00ebr t\u00eb dor\u00ebzuar n\u00eb KQZ, si pjes\u00eb t\u00eb Raportimit Financiar, edhe Bilancin e Aseteve dhe Detyrimeve p\u00ebr periudh\u00ebn nga dekretimi i dat\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve deri n\u00eb dat\u00ebn e zgjedhjeve.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebrmbushja e k\u00ebtyre detyrimeve ligjore si dhe nj\u00eb raportim i sakt\u00eb e konform standardeve t\u00eb kontabilitetit, b\u00ebn t\u00eb mundur t\u00eb sigurohet nj\u00eb panoram\u00eb m\u00eb e qart\u00eb mbi aktivitetin financiar t\u00eb subjektit zgjedhor, duke siguruar transparenc\u00eb m\u00eb t\u00eb plot\u00eb dhe b\u00ebr\u00eb funksional mekanizmin e kontrollit n\u00ebp\u00ebrmjet verifikimeve t\u00eb KQZ-s\u00eb dhe auditimit prej audit\u00ebve ligjor\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Gjithashtu, \u00ebsht\u00eb m\u00ebse e nevojshme, sikurse ligji parashikon, q\u00eb bilanci i aseteve dhe detyrimeve t\u00eb jet\u00eb objekt i pun\u00ebs s\u00eb audit\u00ebve ligjor\u00eb, p\u00ebr t\u00eb patur nj\u00eb panoram\u00eb t\u00eb plot\u00eb t\u00eb gjendjes dhe pasqyrave financiare t\u00eb subjekteve zgjedhore n\u00eb fillim dhe n\u00eb fund t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb raportimit, \u00e7ka n\u00eb fakt, p\u00ebr shkak t\u00eb mosdor\u00ebzimit t\u00eb k\u00ebtyre bilanceve, nuk \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb dot e mundur.<\/p>\n\n\n\n Rezulton se asnj\u00eb parti politike nuk dor\u00ebzoi n\u00eb KQZ Bilancin e Aseteve dhe Detyrimeve sikurse ligji p\u00ebrcakton, duke vijuar praktik\u00ebn e anashkalimit dhe mosrespektimit ndaj norm\u00ebs detyruese t\u00eb Kodit Zgjedhor, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ky fakt nuk p\u00ebrmendet fare n\u00eb Draft-Raportin e KQZ-s\u00eb.<\/p>\n\n\n\n \u00cbsht\u00eb e paqart\u00eb dhe e pajustifikueshme shmangia e evidentimit t\u00eb nj\u00eb detyrimi t\u00eb qart\u00eb ligjor nga ana e partive politike n\u00eb Draft-Raportin e p\u00ebrgatitur.<\/p>\n\n\n\n I.9. Plot\u00ebsimi i raporteve t\u00eb vet\u00ebdeklarimit nga ana e subjekteve zgjedhore n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb neglizhente<\/em><\/p>\n\n\n\n Gjat\u00eb analiz\u00ebs s\u00eb raporteve t\u00eb vet\u00ebdeklarimit t\u00eb subjekteve zgjedhore, KRIIK ka v\u00ebn\u00eb re raste t\u00eb plot\u00ebsimit t\u00eb raporteve me neglizhenc\u00eb, \u00e7ka pengon jo thjesht b\u00ebrjen e transparenc\u00ebs mbi to, por edhe mund t\u00eb konsiderohen si orvatje p\u00ebr t\u00eb fshehur realitetin e veprimtaris\u00eb s\u00eb kryer apo mbuluar shkeljet ligjore t\u00eb b\u00ebra[4]<\/a>.<\/p>\n\n\n\n N\u00ebse kjo neglizhenc\u00eb \u00ebsht\u00eb e q\u00ebllimshme ose jo nuk mund t\u00eb gjykohet, por, n\u00eb \u00e7do rast, KRIIK gjykon se KQZ-ja do t\u00eb duhet t\u2019i kishte evidentuar k\u00ebto neglizhenca dhe kthyer raportin p\u00ebr plot\u00ebsim\/korrigjim tek subjektet zgjedhore.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb munges\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj, m\u00eb s\u00eb paku, gjykohet se n\u00eb Raportin e KQZ-s\u00eb, ky element do t\u00eb duhet t\u00eb evidentohet dhe t\u00eb vendosen sanksionet p\u00ebrkat\u00ebse, sipas rastit.<\/p>\n\n\n\n I.10. Mos evidentimi i shpenzimeve p\u00ebr reklama politike n\u00eb mediat sociale<\/em><\/p>\n\n\n\n Jo vet\u00ebm n\u00eb Shqip\u00ebri, por n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb bot\u00ebn, tanim\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e konsiderueshme e fushatave politike kryhen online, p\u00ebrfshi n\u00eb mediat sociale, qoft\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet postimeve q\u00eb synojn\u00eb t\u00eb arrijn\u00eb zgjedh\u00ebsit n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb organike, qoft\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet reklam\u00ebs s\u00eb paguar politike n\u00eb k\u00ebto media.<\/p>\n\n\n\n Monitorimi i shpenzimeve p\u00ebr reklam\u00eb politike n\u00eb mediat sociale duhet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb fokus t\u00eb v\u00ebmendjes s\u00eb Komisionit Qendror t\u00eb Zgjedhjeve, p\u00ebr vet\u00eb impaktin madhor q\u00eb k\u00ebto reklama kan\u00eb n\u00eb opinionin publik, duke qen\u00eb se jan\u00eb sot nj\u00eb nga m\u00ebnyrat m\u00eb efektive p\u00ebr t\u00eb arritur zgjedh\u00ebsit potencial\u00eb, por edhe p\u00ebr t\u00eb publikuar reklama t\u00eb personalizuara dhe targetuara specifikisht p\u00ebr demografi t\u00eb ndryshme zgjedh\u00ebsish. R\u00ebnd\u00ebsia e monitorimit t\u00eb reklam\u00ebs politike n\u00eb mediat sociale ishte ve\u00e7an\u00ebrisht e dukshme n\u00eb Zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin e Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb vitit 2021, gjat\u00eb t\u00eb cilave jo vet\u00ebm subjektet zgjedhore, por edhe pal\u00eb t\u00eb treta (t\u00eb cilat qartas ishin t\u00eb koordinuara nga subjektet zgjedhore) shpenzuan shuma t\u00eb konsiderueshme parash.<\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb jo n\u00eb \u00e7do rast \u00ebsht\u00eb e mundur t\u00eb b\u00ebhet transparenc\u00eb e plot\u00eb mbi shpenzimet p\u00ebr reklama politike n\u00eb internet, pasi disa kompani (t\u00eb tilla si X apo Google) nuk mund\u00ebsojn\u00eb transparenc\u00ebn p\u00ebr k\u00ebto shpenzime, rrjetet sociale m\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorura aktualisht n\u00eb vend dhe q\u00eb kan\u00eb impaktin m\u00eb t\u00eb lart\u00eb potencial tek zgjedh\u00ebsit (Facebook dhe Instagram) kan\u00eb krijuar mekanizma q\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb transparenc\u00eb, edhe pse jo totale, n\u00eb lidhje me reklamat politike n\u00eb Shqip\u00ebri prej marsit t\u00eb viti 2021, Librarin\u00eb e Reklamave Politike<\/a>.<\/p>\n\n\n\n KRIIK gjykon se KQZ duhet t\u00eb p\u00ebrdor\u00eb k\u00ebt\u00eb baz\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash p\u00ebr t\u00eb evidentuar dhe verifikuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur shpenzimet s\u00eb paku n\u00eb k\u00ebto rrjete sociale t\u00eb partive politike apo kandidat\u00ebve. Apo t\u00eb mund t\u00eb shkoj\u00eb edhe m\u00eb tej, nisur nga kontakti i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb q\u00eb vet\u00eb KQZ-ja ka patur me p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb Kompanis\u00eb Meta. Madje, me autoritetin e nj\u00eb institucioni shtet\u00ebror q\u00eb me ligj ka detyr\u00ebn t\u00eb monitoroj\u00eb financimin politik n\u00eb Shqip\u00ebri, mund t\u00eb hyj\u00eb n\u00eb negociata \/ marr\u00ebveshje me kompanit\u00eb kryesore t\u00eb teknologjis\u00eb n\u00eb bot\u00eb p\u00ebr t\u00eb k\u00ebrkuar transparenc\u00eb t\u00eb rritur n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb komponent.<\/p>\n\n\n\n Neni 3, pika 3 g\u00ebrma \u201c\u00e7\u201d e Udh\u00ebzimit nr. 3, dat\u00eb 03.11.2022 t\u00eb KSHZ \u201cP\u00ebr p\u00ebrcaktimin e kritereve p\u00ebr p\u00ebrzgjedhjen e monitoruesve n\u00eb zgjedhje dhe rregullat p\u00ebr monitorimin\u201d p\u00ebrcakton si detyrim p\u00ebr verifikimin e shpenzimeve n\u00eb rrjetet sociale t\u00eb kryhet nga monitoruesit e angazhuar nga KQZ-ja.<\/p>\n\n\n\n Gjat\u00eb fushat\u00ebs p\u00ebr Zgjedhjet p\u00ebr Organet e Qeverisjes Vendore t\u00eb vitit 2023, n\u00eb krahasim me fushat\u00ebn p\u00ebr Zgjedhjet p\u00ebr Kuvend t\u00eb vitit 2021, subjektet zgjedhore pat\u00ebn m\u00eb pak shpenzime p\u00ebr reklama politike n\u00eb Facebook dhe Instagram.<\/p>\n\n\n\n Nga dita e caktimit t\u00eb dit\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve nga Presidenti i Republik\u00ebs deri n\u00eb dit\u00ebn e zgjedhjeve, KRIIK evidenton se jan\u00eb harxhuar midis 133,561 dhe 146,960 dollar\u00eb amerikan\u00eb[5]<\/sup><\/a>, p\u00ebr 3,332 reklama politike[6]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n T\u00eb dh\u00ebnat n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb komponent jan\u00eb totalisht t\u00eb munguara n\u00eb Draft-Raportin e d\u00ebrguar p\u00ebr konsultim. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb edhe nga analiza e raporteve t\u00eb b\u00ebra prej monitoruesve t\u00eb KQZ-s\u00eb, rezulton se ata kan\u00eb d\u00ebshtuar t\u00eb p\u00ebrmbushin detyr\u00ebn e tyre n\u00eb p\u00ebrputhje me Udh\u00ebzimin e KSHZ-s\u00eb, duke qen\u00eb se nuk kan\u00eb raportuar fare n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb element.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb \u00e7do rast, n\u00eb Raportin Paraprak t\u00eb KRIIK \u201cMbi transparenc\u00ebn dhe kontrollin mbi financimin e fushat\u00ebs p\u00ebr Zgjedhjet p\u00ebr Organet e Qeverisjes Vendore t\u00eb 14 majit 2023\u201d<\/a>, t\u00eb publikuar n\u00eb korrik 2023, ka t\u00eb dh\u00ebna n\u00eb lidhje me shpenzimet n\u00eb media sociale dhe k\u00ebto gjetje i jan\u00eb komunikuar KQZ-s\u00eb. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, n\u00eb Raportin q\u00eb po ju d\u00ebrgojm\u00eb bashk\u00eblidhur mund t\u00eb gjeni edhe kryq\u00ebzimin e k\u00ebtyre t\u00eb dh\u00ebnave me raportimin e subjekteve zgjedhore.<\/p>\n\n\n\n Gjykohet se KQZ-ja duhet t\u00eb marr\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb k\u00ebto gjetje dhe t\u00eb verifikoj\u00eb n\u00ebse deklarimi i shpenzimeve nga subjektet zgjedhore p\u00ebrputhet me t\u00eb dh\u00ebnat e analizuara dhe evidentuara nga KRIIK, t\u00eb cilat bazohen n\u00eb nj\u00eb baz\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash publike t\u00eb vendosur n\u00eb dispozicion nga kompania Meta q\u00eb ka p\u00ebrfituar t\u00eb ardhurat p\u00ebr k\u00ebto reklama, pra jan\u00eb zyrtare dhe t\u00eb besueshme.<\/p>\n\n\n\n I.11. Nevoja p\u00ebr sqarim e sakt\u00ebsim t\u00eb metodologjis\u00eb s\u00eb p\u00ebrdorur p\u00ebr kostot e shpenzuara p\u00ebr reklam\u00eb politike n\u00eb media<\/em><\/p>\n\n\n\n N\u00eb p\u00ebrmbajtje t\u00eb gjith\u00eb Drasft-Raportit t\u00eb d\u00ebrguar, reklama politike n\u00eb media z\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb konsideruesh\u00ebm, por t\u00eb ndar\u00eb n\u00eb disa seksione, duke p\u00ebrs\u00ebritur shpesh t\u00eb nj\u00ebjtat t\u00eb dh\u00ebna por t\u00eb ndara n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme.<\/p>\n\n\n\n Kjo e b\u00ebn t\u00eb pakuptueshme p\u00ebr publikun informacion real t\u00eb raportuar dhe t\u00eb p\u00ebrllogaritur si t\u00eb shpenzuar nga subjektet zgjedhore.<\/p>\n\n\n\n E gjith\u00eb m\u00ebnyra e pasqyrimit t\u00eb gjetjeve lidhur me k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, n\u00eb opinionin e KRIIK, do t\u00eb duhet t\u00eb rishikohet, duke sqaruar m\u00eb par\u00eb metodologjin\u00eb e p\u00ebrdorur nga KQZ-ja p\u00ebr t\u00eb kryer p\u00ebrllogaritjet e saj, e m\u00eb pas t\u00eb b\u00ebhet pasqyrimi i t\u00eb dh\u00ebnave n\u00eb form\u00eb sa m\u00eb t\u00eb qart\u00eb dhe leht\u00ebsisht t\u00eb kuptueshme p\u00ebr publikun.<\/p>\n\n\n\n Gjithashtu, sugjerohet q\u00eb n\u00eb raporte t\u00eb tilla me t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb karakterit financiar nevojitet t\u00eb b\u00ebhet pasqyrimi i tyre n\u00eb forma tabelare, \u00e7ka ndihmon m\u00eb shum\u00eb b\u00ebrjen e transparenc\u00ebs s\u00eb plot\u00eb, si dhe kuptimin apo p\u00ebrpunimin e t\u00eb dh\u00ebnave n\u00eb fjal\u00eb.<\/p>\n\n\n\n I.12. Mosp\u00ebrfshirja e shpenzimeve t\u00eb reklamave t\u00eb b\u00ebra n\u00eb mediat online<\/em><\/p>\n\n\n\n P\u00ebrgjat\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore, subjektet zgjedhore kan\u00eb paguar jo vet\u00ebm p\u00ebr reklama n\u00eb mediat tradicionale por edhe n\u00eb portalet e tyre online, p\u00ebrfshir\u00eb gjithashtu mediat e tjera online apo si\u00e7 njihen ndryshe portale, si edhe n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb tjera promovuese.<\/p>\n\n\n\n Ngelet shqet\u00ebsues fakti q\u00eb kjo kategori mediash, nuk njihen nga ligji si t\u00eb tilla, dhe p\u00ebr rrjedhim ato nuk mbartin detyrimin ligjor t\u00eb depozitojn\u00eb dhe b\u00ebjn\u00eb publike n\u00eb KQZ tarifat q\u00eb aplikojn\u00eb p\u00ebr reklama, p\u00ebrpos se mbeten jasht\u00eb \u00e7do monitorimi nga institucionet.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebrjashtim n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast b\u00ebjn\u00eb mediat audiovizive q\u00eb kan\u00eb edhe faqe interneti, t\u00eb cilat duhet t\u00eb publikojn\u00eb tarifat p\u00ebr k\u00ebto lloj reklamash, por ligji nuk i detyron n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksplicite p\u00ebr t\u00eb depozituar edhe tarifat e faqes s\u00eb internetit. Konstatohet se disa media i kan\u00eb depozituar tarifat edhe p\u00ebr reklama n\u00eb faqet e tyre t\u00eb internetit.<\/p>\n\n\n\n Nga monitorimi jo sistematik i KRIIK[7]<\/a> rezulton se s\u00eb paku 30 faqe interneti[8]<\/a> kan\u00eb publikuar gjat\u00eb fushat\u00ebs reklam\u00eb politike p\u00ebr subjektet zgjedhore.<\/p>\n\n\n\n Nga k\u00ebqyrja e raporteve t\u00eb vet\u00ebdeklarimit rezulton se vet\u00ebm tre subjekte, dy parti politike[9]<\/a> dhe nj\u00eb kandidat[10]<\/a> kan\u00eb deklaruar shpenzime p\u00ebr media online, n\u00eb shum\u00ebn 741.760 lek\u00eb.<\/p>\n\n\n\n K\u00ebto shpenzime nuk mund t\u00eb p\u00ebrllogariten apo p\u00ebrqasen n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur, p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb \u00e7mimit s\u00eb reklamimit n\u00eb mediat online, si dhe t\u00eb koh\u00ebzgjatjes q\u00eb k\u00ebto reklama kan\u00eb qen\u00eb prezente online.<\/p>\n\n\n\n KRIIK i sugjeroi KQZ-s\u00eb nj\u00eb qasje proaktive duke marr\u00eb list\u00ebn e \u00e7mimeve dhe kontratat e lidhura nd\u00ebrmjet tyre dhe subjekteve zgjedhore, n\u00ebse ka t\u00eb tilla.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb rastin e mediave audiovizive q\u00eb kan\u00eb patur reklama t\u00eb paguara qoft\u00eb n\u00eb transmetim, qoft\u00eb n\u00eb faqet e internetit, do t\u00eb duhej q\u00eb KQZ-ja t\u00eb evidentonte shpenzimet p\u00ebr secil\u00ebn kategori m\u00eb vete, sipas kontratave t\u00eb lidhura mes medias dhe subjekteve zgjedhore.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb Draft-Raportin e paraqitur ky komponent nuk p\u00ebrmendet.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb dijenin\u00eb e KRIIK, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve nuk ka patur asnj\u00eb komunikim me portalet apo faqet web t\u00eb cilat p\u00ebrgjat\u00eb fushat\u00ebs elektorale vendos\u00ebn reklama t\u00eb subjekteve t\u00eb ndryshme zgjedhore, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb asnj\u00eb institucion p\u00ebrgjegj\u00ebs nuk kryen monitorim t\u00eb tyre.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb gjykimin e KRIIK kjo \u00ebsht\u00eb mang\u00ebsi n\u00eb procesin e kontrollit dhe verifikimit q\u00eb kryhet nga KQZ dhe \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hallk\u00eb q\u00eb do t\u00eb duhet t\u00eb kryhet prej k\u00ebtij institucioni. <\/p>\n\n\n\n II. Problematika t\u00eb dala nga kryq\u00ebzimi i t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb Draft-Raportit t\u00eb KQZ-s\u00eb me at\u00eb t\u00eb KRIIK<\/strong><\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n\n
\n
\n
\n