Shkarko Rekomandimet<\/a> n\u00eb pdf<\/p>\n\n\n\n N\u00eb dat\u00ebn 4 mars 2024, Koalicioni p\u00ebr Reforma, Integrim dhe Institucione t\u00eb Konsoliduara (KRIIK) i d\u00ebrgoi Komisionit t\u00eb Posa\u00e7\u00ebm Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore Dokumentin “Rekomandime mbi p\u00ebrmir\u00ebsimin e kuadrit ligjor p\u00ebr zgjedhjet, n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb procesit t\u00eb Reform\u00ebs Zgjedhore<\/a><\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n Dokumenti me Rekomandime u d\u00ebrgua n\u00eb vazhd\u00ebn e angazhimit n\u00eb vijim\u00ebsi t\u00eb KRIIK n\u00eb ndjekjen e t\u00eb gjitha proceseve dhe veprimtarive politike dhe institucionale, t\u00eb cilat afektojn\u00eb drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti apo indirekt integritetin e procesit zgjedhor, si nj\u00eb proces kompleks ku p\u00ebrfshihet sjellja, ligjzbatimi dhe funksionimi i t\u00ebr\u00eb ngrehin\u00ebs institucionale dhe politike n\u00eb raport me detyrimin kushtetues p\u00ebr respektimin dhe garantimin e vullnetit t\u00eb lir\u00eb dhe t\u00eb pacenuar t\u00eb qytetar\u00ebve. N\u00eb k\u00ebt\u00eb frym\u00eb, KRIIK mori pjes\u00eb dhe kontribuoi edhe n\u00eb mbledhjen e Komisionit t\u00eb Posa\u00e7\u00ebm Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore, t\u00eb mbajtur n\u00eb 9 shkurt 2022 me p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile, ku u paraqit\u00ebn nj\u00eb pjes\u00eb e k\u00ebtyre rekomandimeve verbalisht ndaj an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Komisionit.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb Dokumentin e Rekomandimeve t\u00eb d\u00ebrguar Komisionit t\u00eb Reform\u00ebs, KRIIK rithekson q\u00ebndrimin publik, t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur n\u00eb vazhdim\u00ebsi p\u00ebrgjat\u00eb proceseve reformuese t\u00eb kuadrit ligjor mbi zgjedhjet, se procesi reformues i kuadrit ligjor q\u00eb rregullon zgjedhjet, por jo vet\u00ebm, k\u00ebrkon angazhimin e t\u00eb gjitha pal\u00ebve q\u00eb t\u00eb garantohet nj\u00eb reform\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse, transparente dhe e thelluar e kuadrit ligjor<\/strong>. KRIIK vler\u00ebson se, deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment, procesi reformues aktual ka ceduar n\u00eb t\u00eb tre k\u00ebta element\u00eb, duke ve\u00e7uar si ve\u00e7an\u00ebrisht problematike situat\u00ebn aktuale n\u00eb Kuvendin e Shqip\u00ebris\u00eb, t\u00eb karakterizuar nga polarizimi ekstrem dhe pamund\u00ebsia e dialogut, \u00e7ka ngre dyshime t\u00eb forta n\u00eb lidhje me komponentin e gjith\u00ebp\u00ebrfshirjes n\u00eb procesin e reform\u00ebs. Sipas KRIIK, do t\u00eb ishte e udh\u00ebs q\u00eb Kuvendi i Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb angazhohet m\u00eb s\u00eb pari n\u00eb nj\u00eb rikompozim t\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjes s\u00eb Komisionit t\u00eb Posa\u00e7\u00ebm Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore<\/strong>, me q\u00ebllimin p\u00ebr t\u00eb garantuar pik\u00ebrisht gjith\u00ebp\u00ebrfshirjen. Ky rikompozim do t\u00eb duhet t\u00eb garantoj\u00eb nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsim t\u00eb t\u00eb gjitha partive politike parlamentare dhe grupimeve aktualisht n\u00eb Kuvend<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Gjithashtu, KRIIK sjell n\u00eb v\u00ebmendje se \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb ket\u00eb qart\u00ebsi s\u00eb pari n\u00eb lidhje me vullnetin politik p\u00ebr adresimin e problematikave t\u00eb v\u00ebrejtura<\/strong> dhe vet\u00ebm m\u00eb pas mundet q\u00eb t\u00eb trajtohen element\u00eb teknik\u00eb nga ekspert\u00ebt pran\u00eb Komisionit. Nj\u00eb qasje e kund\u00ebrt do t\u00eb ishte jo efektive, pasi n\u00eb analiz\u00eb t\u00eb fundit reforma e kuadrit ligjor \u00ebsht\u00eb vullnet politik dhe amendimet teknike mund t\u00eb zhvillohen vet\u00ebm brenda kufijve t\u00eb vendosura nga ky vullnet politik. Nj\u00eb vizion i dakord\u00ebsuar politiko-institucional, i cili do t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si hart\u00eb e amendimeve ligjore, \u00ebsht\u00eb domosdoshm\u00ebri p\u00ebrpara nd\u00ebrhyrjeve teknike legjislative.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb vijim t\u00eb rekomandimeve, KRIIK v\u00ebren po ashtu se nj\u00eb nga \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb Komisioni do t\u00eb duhet t\u00eb sqaroj\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00ebse procesi reformues q\u00eb aktualisht \u00ebsht\u00eb duke u zhvilluar do t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb vet\u00ebm ndryshime afatshkurtra, me synim t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm Zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin t\u00eb vitit 2025, apo do t\u00eb synohet hartimi i nj\u00eb Kodi t\u00eb ri Zgjedhor, apo edhe amendimi i t\u00eb tjera ligjeve, p\u00ebrtej Kodit Zgjedhor. N\u00eb gjykimin e KRIIK, problematikat q\u00eb afektojn\u00eb integritetin e zgjedhjeve jan\u00eb t\u00eb tilla q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb nd\u00ebrhyrje jo vet\u00ebm n\u00eb Kodin Zgjedhor, por edhe n\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb ligjesh t\u00eb tjera.<\/strong><\/p>\n\n\n\n N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb Komisioni t\u00eb jet\u00eb eficient dhe efektiv, edhe duke marr\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb faktorin koh\u00eb, n\u00eb gjykimin e KRIIK k\u00ebrkohet q\u00eb ai synoj\u00eb t\u00eb realizoj\u00eb amendamente t\u00eb arritshme dhe t\u00eb realizueshme n\u00eb koh\u00eb, s\u00eb pari duke u fokusuar n\u00eb amendime q\u00eb synojn\u00eb Zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin t\u00eb vitit t\u00eb ardhsh\u00ebm. N\u00eb vijim, puna e Komisionit t\u00eb Reform\u00ebs t\u00eb fokusohet dhe thellohet me synimin hartimin e nj\u00eb Kodi t\u00eb ri Zgjedhor, ku problematikat t\u00eb trajtohen n\u00eb themel si dhe t\u00eb punohet p\u00ebr hartimin e nj\u00eb ligji t\u00eb ri p\u00ebr partit\u00eb politike, nj\u00eb ligji p\u00ebr financimin e partive politike dhe subjekteve zgjedhore, si dhe nj\u00eb ligji p\u00ebr referendumet.<\/strong> T\u00eb gjitha sa m\u00eb sip\u00ebr jan\u00eb pranuar si domosdoshm\u00ebri nga aktor\u00ebt politik\u00eb n\u00eb vazhdim\u00ebsi.<\/p>\n\n\n\n I gjith\u00eb procesi reformues, do t\u00eb duhet t\u00eb shoq\u00ebrohet me transparenc\u00eb t\u00eb plot\u00eb n\u00eb lidhje me \u00e7do diskutim t\u00eb kryer apo dokument q\u00eb vjen n\u00eb Komisionin e Reform\u00ebs si dhe konsultime t\u00eb gjera, p\u00ebr t\u00eb garantuar gjith\u00ebp\u00ebrfshirjen.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb vijim, Dokumenti i d\u00ebrguar nga KRIIK paraqet nj\u00eb s\u00ebr\u00eb rekomandimesh p\u00ebr t\u2019u konsideruar nga Komisioni i Reform\u00ebs, n\u00eb lidhje me:<\/p>\n\n\n\n Tiran\u00eb, m\u00eb 4 Mars 2024!<\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n Dokumentin e plot\u00eb mund ta lexoni m\u00eb posht\u00eb ose ta shkarkoni n\u00eb formatin pdf<\/a>!<\/p>\n\n\n\n Drejtuar<\/u><\/em>: Bashk\u00ebkryetar\u00ebve t\u00eb Komisionit<\/strong><\/p>\n\n\n\n t\u00eb Posa\u00e7\u00ebm Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore<\/strong><\/p>\n\n\n\n Z. Damian GJIKNURI<\/strong><\/p>\n\n\n\n Z. Enkelejd ALIBEAJ<\/strong><\/p>\n\n\n\n An\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Komisionit t\u00eb Posa\u00e7\u00ebm<\/strong> Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore<\/strong><\/p>\n\n\n\n P\u00ebr Dijeni<\/u><\/em>: Kryetares s\u00eb Kuvendit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb,<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sh.S.Znj. Lindita NIKOLLA<\/strong><\/p>\n\n\n\n Krer\u00ebve t\u00eb Grupeve Parlamentare<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kryetar\u00ebve t\u00eb Partive Politike Parlamentare<\/strong><\/p>\n\n\n\n Sekretarit t\u00eb <\/strong>P\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb Kuvendit<\/strong><\/p>\n\n\n\n T\u00eb nderuar Bashk\u00ebkryetar\u00eb t\u00eb Komisionit t\u00eb Posa\u00e7\u00ebm Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore!<\/em><\/p>\n\n\n\n T\u00eb nderuar An\u00ebtar\u00eb t\u00eb Komisionit!<\/em><\/p>\n\n\n\n Koalicioni p\u00ebr Reforma Integrim dhe Institucione t\u00eb Konsoliduara (KRIIK) ka si mision mbrojtjen dhe garantimin e lirive e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut, si dhe t\u00eb dimensionit t\u00eb plot\u00eb t\u00eb siguris\u00eb njer\u00ebzore n\u00ebp\u00ebrmjet forcimit t\u00eb shtetit t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs, qeverisjes demokratike, nxitjes s\u00eb aktivizmit e t\u00eb angazhimit qytetar si dhe nxitjes p\u00ebr p\u00ebrgjegjshm\u00ebri, transparenc\u00eb e llogaridh\u00ebnie t\u00eb plot\u00eb t\u00eb institucioneve publike dhe politike.<\/p>\n\n\n\n KRIIK n\u00eb bashk\u00ebpunim me apo n\u00eb kuad\u00ebr t\u00eb Koalicionit t\u00eb V\u00ebzhguesve Vendor\u00eb (KVV), si nj\u00eb nd\u00ebr organizatat themeluese dhe drejtuese t\u00eb KVV, ka ndjekur n\u00eb vazhdim\u00ebsi, ve\u00e7an\u00ebrisht pas Reform\u00ebs Zgjedhore t\u00eb korrikut 2012, zhvillimin e t\u00eb gjitha proceseve dhe veprimtarive politike dhe institucionale, t\u00eb cilat afektojn\u00eb drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti apo indirekt integritetin e procesit zgjedhor, si nj\u00eb proces kompleks ku p\u00ebrfshihet sjellja, ligjzbatimi dhe funksionimi i t\u00ebr\u00eb ngrehin\u00ebs institucionale dhe politike n\u00eb raport me detyrimin kushtetues p\u00ebr respektimin dhe garantimin e vullnetit t\u00eb lir\u00eb dhe t\u00eb pacenuar t\u00eb qytetar\u00ebve.<\/p>\n\n\n\n Gjithashtu, KRIIK ka kontribuar n\u00eb vijim\u00ebsi me an\u00eb t\u00eb raporteve, q\u00ebndrimeve publike, apo rekomandimeve p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin e kuadrit ligjor, qoft\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet dokumenteve t\u00eb drejtuar komisioneve t\u00eb posa\u00e7\u00ebm parlamentar\u00eb t\u00eb ngritur nga Kuvendi, rekomandimeve verbale n\u00ebp\u00ebrmjet takimeve me an\u00ebtar\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre komisioneve apo ekspert\u00ebve t\u00eb angazhuar prej tyre, rekomandimeve t\u00eb paraqitura dhe integruara n\u00eb raportet e monitorimit t\u00eb proceseve zgjedhore, rekomandimeve ndaj Komisionit Qendror t\u00eb Zgjedhjeve p\u00ebr p\u00ebrmir\u00ebsimin e kuadrit ligjor dyt\u00ebsor, apo edhe institucioneve t\u00eb tjera, aktiviteti i t\u00eb cilave afekton procesin zgjedhor.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb vazhd\u00ebn e k\u00ebtij angazhimi, KRIIK ka ndjekur n\u00eb vijim\u00ebsi edhe aktivitetin e Komisionit t\u00eb Posa\u00e7\u00ebm Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore ngritur me Vendimin e Kuvendit nr. 12\/2022, dat\u00eb 10 shkurt 2022. N\u00eb dat\u00eb 11 qershor 2022, dy dit\u00eb pasi Kuvendi kishte miratuar p\u00ebrb\u00ebrjen e Komisionit, pas nj\u00eb vonese t\u00eb pajustifikueshme kat\u00ebr mujore nga dita e ngritjes, dhe p\u00ebrpara se Komisioni t\u00eb zhvillonte mbledhjen e tij t\u00eb par\u00eb, me an\u00eb t\u00eb Q\u00ebndrimit Publik \u201cDeputet\u00ebt dhe Kuvendi i Shqip\u00ebris\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrmbushin p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e tyre p\u00ebr nisjen e pun\u00ebs dhe realizimin e nj\u00eb Reforme t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb Zgjedhore, t\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb parimet e transparenc\u00ebs dhe gjith\u00ebp\u00ebrfshirjes\u201d[1]<\/a> KRIIK i ka adresuar disa rekomandime t\u00eb p\u00ebrgjithshme Komisionit aktual, duke ngritur gjithashtu \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tjera q\u00eb Komisioni do t\u00eb duhet, n\u00eb gjykimin e KRIIK, t\u2019i kishte n\u00eb v\u00ebmendje, duke shprehur shqet\u00ebsimin p\u00ebr munges\u00ebn e seriozitetit n\u00eb vonesat e pajustifikueshme n\u00eb funksionalizimin e Komisionit, si dhe duke b\u00ebr\u00eb thirrje p\u00ebr nj\u00eb proces reformues transparent, t\u00eb thelluar e gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n KRIIK vler\u00ebson ftes\u00ebn e Komisionit Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore p\u00ebr t\u00eb paraqitur rekomandime n\u00eb lidhje me Reform\u00ebn Zgjedhore, bashk\u00ebpunimin me Institucionin e Kuvendit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, partit\u00eb politike t\u00eb cilat an\u00ebtar\u00ebt e Komisionit p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb, si dhe bashk\u00ebpunimin me secilin prej an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Komisionit, bashk\u00ebpunim i cili ka qen\u00eb n\u00eb vazhdim\u00ebsi t\u00eb aktivitetit t\u00eb KRIIK me synim forcimin e integritetit t\u00eb zgjedhjeve n\u00eb vend. Duke vler\u00ebsuar ftes\u00ebn e Komisionit p\u00ebr t\u00eb kontribuar, p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb KRIIK mor\u00ebn pjes\u00eb dhe paraqit\u00ebn nj\u00eb s\u00ebr\u00eb rekomandimesh n\u00eb mbledhjen e dat\u00ebs 9 shkurt 2022, zhvilluar me p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb civile.<\/p>\n\n\n\n Ky Dokument paraqet q\u00ebndrimet dhe rekomandimet kryesore t\u00eb KRIIK, t\u00eb shprehura pjes\u00ebrisht, p\u00ebr shkak t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb kufizuar n\u00eb dispozicion, edhe n\u00eb at\u00eb mbledhje.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb krye t\u00eb her\u00ebs, vlen t\u00eb ritheksohet q\u00ebndrimi publik i KRIIK, i p\u00ebrs\u00ebritur n\u00eb vazhdim\u00ebsi p\u00ebrgjat\u00eb viteve, se procesi reformues i kuadrit ligjor q\u00eb rregullon zgjedhjet, por jo vet\u00ebm, k\u00ebrkon angazhimin e t\u00eb gjitha pal\u00ebve q\u00eb t\u00eb garantohet nj\u00eb reform\u00eb gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse, transparente dhe e thelluar e kuadrit ligjor<\/strong>. KRIIK vler\u00ebson se, deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment, procesi reformues aktual ka ceduar n\u00eb t\u00eb tre k\u00ebta element\u00eb. Ve\u00e7an\u00ebrisht problematike shihet situata aktuale n\u00eb Kuvendin e Shqip\u00ebris\u00eb, e karakterizuar nga polarizimi ekstrem dhe pamund\u00ebsia e dialogut, \u00e7ka ngre dyshime t\u00eb forta n\u00eb lidhje me komponentin e gjith\u00ebp\u00ebrfshirjes n\u00eb procesin e reform\u00ebs, nj\u00eb komponent i domosdosh\u00ebm ky q\u00eb produkti ligjor i Komisionit t\u00eb Reform\u00ebs dhe, si rrjedhim, edhe i proceseve zgjedhore q\u00eb do t\u00eb zhvillohen n\u00eb vijim duke u bazuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr ligjor, t\u00eb ket\u00eb legjitimitetin e domosdosh\u00ebm. <\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb totalisht jo serioze si dhe me pasoja negative n\u00eb vijim p\u00ebr integritetin dhe legjitimitetin e procesit zgjedhor, n\u00eb gjykimin e KRIIK do t\u00eb ishte e udh\u00ebs q\u00eb Kuvendi i Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb angazhohet m\u00eb s\u00eb pari n\u00eb nj\u00eb rikompozim t\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjes s\u00eb Komisionit t\u00eb Posa\u00e7\u00ebm Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore<\/strong>, me q\u00ebllimin p\u00ebr t\u00eb garantuar pik\u00ebrisht gjith\u00ebp\u00ebrfshirjen. Ky rikompozim do t\u00eb duhet t\u00eb garantoj\u00eb nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsim t\u00eb t\u00eb gjitha partive politike parlamentare dhe grupimeve aktualisht n\u00eb Kuvend<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Nga ana tjet\u00ebr, dhe po aq e r\u00ebnd\u00ebsishme, risjellim n\u00eb v\u00ebmendjen e an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Komisionit se, sipas Vendimit nr. 12\/2022 t\u00eb Kuvendit, \u201cKomisioni ka p\u00ebr detyr\u00eb hartimin e ndryshimeve legjislative p\u00ebr reform\u00ebn zgjedhore, n\u00eb ve\u00e7anti trajtimin e rekomandimeve t\u00eb raporteve t\u00eb OSBE\/ODIHR-it p\u00ebr zgjedhjet e 25 prillit 2021 dhe p\u00ebr zgjedhjet e m\u00ebparshme t\u00eb patrajtuara, rekomandimeve t\u00eb institucioneve p\u00ebrgjegj\u00ebse p\u00ebr zgjedhjet, t\u00eb partive politike parlamentare dhe organizatave jofitimprur\u00ebse.\u201d Pra, n\u00eb objektin e pun\u00ebs s\u00eb Komisionit mungon trajtimi i rekomandimeve t\u00eb OSBE\/ODIHR p\u00ebr Zgjedhjet p\u00ebr Organet e Qeverisjes Vendore t\u00eb 14 majit 2023, rekomandime t\u00eb cilat fokusohen n\u00eb adresimin e nj\u00eb numri problematikash tejet shqet\u00ebsuese, t\u00eb tilla si shitblerja e vot\u00ebs, presioni ndaj zgjedh\u00ebsve, apo keqp\u00ebrdorimi i burimeve administrative p\u00ebr avantazh elektoral, \u00e7\u00ebshtje t\u00eb cilat nuk jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshira n\u00eb Planin e Pun\u00ebs t\u00eb Komisionit. <\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n P\u00ebrpos sa m\u00eb sip\u00ebr, n\u00eb vijim\u00ebsi edhe t\u00eb q\u00ebndrimeve t\u00eb m\u00ebparshme publike t\u00eb KRIIK, ritheksojm\u00eb se praktika e proceseve t\u00eb mbyllura, me munges\u00eb t\u00eb thell\u00eb t\u00eb transparenc\u00ebs dhe p\u00ebrfshirjes dometh\u00ebn\u00ebse t\u00eb aktor\u00ebve vendor\u00eb, si dhe e dakord\u00ebsis\u00eb s\u00eb ngusht\u00eb n\u00eb momentet e fundit, duhet t\u00eb marr\u00eb fund. Funksionimi dhe zhvillimi i v\u00ebrtet\u00eb i proceseve demokratike, si dhe legjitimimi i plot\u00eb e i v\u00ebrtet\u00eb i institucioneve t\u00eb zgjedhura me vot\u00ebn e lir\u00eb e t\u00eb pandikuar t\u00eb shtetasve shqiptar\u00eb, nuk mund t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb mbetet peng i interesave t\u00eb ngushta dhe kalkulimeve elektorale t\u00eb partive politike kryesore. P\u00ebr sa m\u00eb sip\u00ebr, n\u00eb gjykimin e KRIIK \u00ebsht\u00eb e nevojshme q\u00eb vendimmarrja e Komisionit Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore t\u00eb jet\u00eb konsensuale dhe me shumic\u00eb t\u00eb cil\u00ebsuar<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Gjithashtu, \u00ebsht\u00eb e nevojshme q\u00eb Komisioni t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnie korrekte me ekspert\u00ebt dhe aktor\u00ebt jasht\u00eb parlamentar\u00eb, p\u00ebrfshi partit\u00eb q\u00eb nuk jan\u00eb aktualisht t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuara n\u00eb Kuvend, organizatat e shoq\u00ebris\u00eb civile, aktor\u00ebt nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb, ekspert\u00ebt, apo t\u00eb tjer\u00eb aktor\u00eb e grupe interesi. N\u00eb k\u00ebt\u00eb frym\u00eb, KRIIK propozon q\u00eb n\u00eb funksion t\u00eb rritjes s\u00eb transparenc\u00ebs, Komisioni t\u00eb konsideroj\u00eb me maksimumin e v\u00ebmendjes \u00e7do rekomandim t\u00eb ardhur nga cilido aktor, vendas apo nd\u00ebrkomb\u00ebtar, politik apo grupim qytetar, t\u00eb publikoj\u00eb t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebto rekomandime n\u00eb nd\u00ebrfaqen e vet t\u00eb dedikuar n\u00eb faqen e Kuvendit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, si dhe arsyetimin specifik p\u00ebr pranimin apo mospranimin e secilit rekomandim<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Dhe s\u00eb fundmi nga k\u00ebndv\u00ebshtrimi i procedur\u00ebs, risjellim nj\u00eb rekomandim t\u00eb propozuar edhe m\u00eb par\u00eb nga KRIIK, qoft\u00eb ndaj Komisionit aktual qoft\u00eb ndaj komisioneve t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm p\u00ebr reform\u00ebn zgjedhore, se nevojitet t\u00eb miratohet nj\u00eb rregullore e posa\u00e7me e Komisionit tw Posa\u00e7\u00ebm Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore<\/strong>, tej Rregullores s\u00eb brendshme t\u00eb Kuvendit, e cila referuar edhe seancave t\u00eb m\u00ebparshme t\u00eb vet\u00eb k\u00ebtij Komisioni, ka d\u00ebshtuar t\u00eb rregulloj\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnien e an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Komisionit me ekspert\u00ebt.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb gjykimin e KRIIK, nj\u00eb nga \u00e7\u00ebshtjet e para q\u00eb Komisioni do t\u00eb duhet t\u00eb sqaroj\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00ebse procesi reformues q\u00eb aktualisht \u00ebsht\u00eb duke u zhvilluar do t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb vet\u00ebm ndryshime afatshkurtra, me synim t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm Zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin t\u00eb vitit 2025, apo do t\u00eb synohet hartimi i nj\u00eb Kodi t\u00eb ri Zgjedhor, apo edhe amendimi i t\u00eb tjera ligjeve, p\u00ebrtej Kodit Zgjedhor. \u00cbsht\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme pra, t\u00eb qart\u00ebsohet se cili \u00ebsht\u00eb niveli i thell\u00ebsis\u00eb s\u00eb ndryshimeve ligjore q\u00eb ky Komision do t\u00eb synoj\u00eb. N\u00eb gjykimin e KRIIK, problematikat q\u00eb afektojn\u00eb integritetin e zgjedhjeve jan\u00eb t\u00eb tilla q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb nd\u00ebrhyrje jo vet\u00ebm n\u00eb Kodin Zgjedhor, por edhe n\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb ligjesh t\u00eb tjera, p\u00ebrfshi por pa u kufizuar n\u00eb Ligjin p\u00ebr Partit\u00eb Politike, si dhe, idealisht hartimin dhe aprovimin e ligjeve t\u00eb reja, si ai p\u00ebr Financimin e Partive Politike apo p\u00ebr Referendumet<\/strong>. Komisioni duhet t\u00eb synoj\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrhyrje t\u00eb thelluar dhe n\u00eb linj\u00eb me angazhimet e m\u00ebparshme t\u00eb aktor\u00ebve politik\u00eb n\u00eb nivele t\u00eb larta t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsimit, edhe gjat\u00eb aktiviteteve t\u00eb organizuara nga KRIIK.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb sa m\u00eb sip\u00ebr t\u00eb arrihet, \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb ket\u00eb qart\u00ebsi s\u00eb pari n\u00eb lidhje me vullnetin politik p\u00ebr adresimin e problematikave t\u00eb v\u00ebrejtura<\/strong>. Kjo dakord\u00ebsi do t\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb s\u00eb paku mbi tri \u00e7\u00ebshtje, tematikat q\u00eb do t\u00eb trajtohen nga Komisioni i Reform\u00ebs, niveli dhe thell\u00ebsia e nd\u00ebrhyrjes n\u00eb kuadrin ligjor, si dhe nivelin e llojeve t\u00eb adresimit. Vet\u00ebm m\u00eb pas do t\u00eb duhet q\u00eb ekspert\u00ebt pran\u00eb Komisionit t\u00eb nisin pun\u00ebn e vet. Nj\u00eb qasje e kund\u00ebrt do t\u00eb ishte jo efektive, pasi n\u00eb analiz\u00eb t\u00eb fundit reforma e kuadrit ligjor \u00ebsht\u00eb vullnet politik dhe amendimet teknike mund t\u00eb zhvillohen vet\u00ebm brenda kufijve t\u00eb vendosura nga ky vullnet politik. \u00cbsht\u00eb e pamundur t\u00eb zhvillohet nj\u00eb proces dialogu dhe konsultimi mbi teknikalitete pa u arritur m\u00eb par\u00eb nj\u00eb vizion i dakord\u00ebsuar politiko-institucional, i cili do t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si hart\u00eb e amendimeve ligjore. Mang\u00ebsi madhore kjo e proceseve reformuese, q\u00eb n\u00eb \u00e7do rast ka nulizuar mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr amendime t\u00eb sh\u00ebndetshme dhe vizionare, por ka rezultuar n\u00eb amendime pjesore t\u00eb cilat, n\u00eb disa raste, kan\u00eb krijuar edhe kontradikta apo moskoherenca ligjore.<\/p>\n\n\n\n Sa m\u00eb sip\u00ebr k\u00ebrkon nj\u00eb ridimensionim t\u00eb procesit, me nj\u00eb fryme t\u00eb re e t\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb nj\u00eb bosht vlerash q\u00eb synojn\u00eb nj\u00eb demokraci t\u00eb gjall\u00eb, funksionale, e me n\u00eb qend\u00ebr qytetarin, t\u00eb cilit i sigurohet pjes\u00ebmarrje efektive, i jepet llogari dhe i ofrohet transparenc\u00eb e plot\u00eb.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb Komisioni t\u00eb jet\u00eb eficient dhe efektiv, edhe duke marr\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb faktorin koh\u00eb, n\u00eb gjykimin e KRIIK k\u00ebrkohet q\u00eb ai t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb program t\u00eb qart\u00eb dhe t\u00eb mir\u00ebdetajuar pune, me synimin p\u00ebr t\u00eb realizuar amendamente t\u00eb arritshme dhe t\u00eb realizueshme n\u00eb koh\u00eb, s\u00eb pari duke u fokusuar n\u00eb amendime q\u00eb synojn\u00eb Zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin t\u00eb vitit t\u00eb ardhsh\u00ebm. N\u00eb vijim, puna e Komisionit t\u00eb Reform\u00ebs t\u00eb fokusohet dhe thellohet me synimin hartimin e nj\u00eb Kodi t\u00eb ri Zgjedhor, ku problematikat t\u00eb trajtohen n\u00eb themel si dhe t\u00eb punohet p\u00ebr hartimin e nj\u00eb ligji t\u00eb ri p\u00ebr partit\u00eb politike, nj\u00eb ligji p\u00ebr financimin e partive politike dhe subjekteve zgjedhore, si dhe nj\u00eb ligji p\u00ebr referendumet.<\/strong> T\u00eb gjitha sa m\u00eb sip\u00ebr jan\u00eb pranuar si domosdoshm\u00ebri nga aktor\u00ebt politik\u00eb n\u00eb vazhdim\u00ebsi. I gjith\u00eb procesi reformues, do t\u00eb duhet t\u00eb shoq\u00ebrohet me transparenc\u00eb t\u00eb plot\u00eb n\u00eb lidhje me \u00e7do diskutim t\u00eb kryer apo dokument q\u00eb vjen n\u00eb Komisionin e Reform\u00ebs si dhe konsultime t\u00eb gjera, p\u00ebr t\u00eb garantuar gjith\u00ebp\u00ebrfshirjen.<\/p>\n\n\n\n S\u00eb fundmi, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb rekomandime m\u00eb specifike dhe teknike mund t\u00eb gjenden n\u00eb vijim t\u00eb k\u00ebtij dokumenti, vlen t\u00eb theksohen n\u00eb k\u00ebt\u00eb seksion hyr\u00ebs s\u00eb paku dy rekomandime, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb gjykimin e KRIIK jan\u00eb thelb\u00ebsor\u00eb.<\/p>\n\n\n\n S\u00eb pari,<\/em> me amendimet q\u00eb i jan\u00eb b\u00ebr\u00eb kuadrit ligjor p\u00ebr zgjedhjet n\u00eb vijim\u00ebsi, v\u00ebrehet qasja p\u00ebr zhveshjen prej kompetencave e KQZ-s\u00eb nga institucioni \u201corgan i p\u00ebrhersh\u00ebm q\u00eb p\u00ebrgatit, mbik\u00ebqyr, drejton dhe verifikon t\u00eb gjitha aspektet q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me zgjedhjet\u201d sikurse u parashikua n\u00eb Kushtetut\u00ebn e miratuar me referendum popullor n\u00eb vitin 1998, n\u00eb nj\u00eb \u201cinstitucion shtet\u00ebror i ngarkuar p\u00ebr administrimin e zgjedhjeve, n\u00eb p\u00ebrputhje me rregullat e p\u00ebrcaktuara n\u00eb k\u00ebt\u00eb Kod\u201d, sikurse parashikohet aktualisht. Madje, me amendimet e nj\u00ebanshme t\u00eb nd\u00ebrmarra nga maxhoranca m\u00eb 5 Tetor 2020, u hoq edhe togfjal\u00ebshi q\u00eb e p\u00ebrcaktonte si \u201corgani m\u00eb i lart\u00eb shtet\u00ebror i p\u00ebrhersh\u00ebm\u201d.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb gjykimin e KRIIK, kjo qasje \u00ebsht\u00eb e d\u00ebmshme p\u00ebr integritetin e procesit zgjedhor, pasi e dob\u00ebson KQZ-n\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb ky institucion duhet t\u00eb mb\u00ebshtetet me forc\u00eb nga t\u00eb gjith\u00eb aktor\u00ebt, dhe m\u00eb s\u00eb pari nga forcat politike, si nj\u00eb institucion q\u00eb duhet t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si model i ligjzbatimit dhe integritetit, pasi administron dhe garanton integritetin e institucionit themelor t\u00eb demokracis\u00eb, zgjedhjeve. Po aq e r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb q\u00eb KQZ-ja t\u00eb monitorohet n\u00eb aktivitetin e vet n\u00eb vijim\u00ebsi, me q\u00ebllim p\u00ebrmir\u00ebsimin e vazhduesh\u00ebm t\u00eb performanc\u00ebs. P\u00ebr sa m\u00eb sip\u00ebr, KRIIK i rekomandon Komisionit t\u00eb marr\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb ndryshime ligjore t\u00eb cilat ta fuqizojn\u00eb institucionin e KQZ-s\u00eb, i cili duhet t\u00eb jet\u00eb jo thjesht nj\u00eb institucion administrues i zgjedhjeve, por nj\u00eb institucion q\u00eb garanton integritetin e procesit zgjedhor, n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb element\u00ebt e vet.<\/strong> Sa m\u00eb sip\u00ebr k\u00ebrkon edhe nj\u00eb forcim t\u00eb pozitave dhe trajtim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb administrat\u00ebs s\u00eb KQZ-s\u00eb, p\u00ebrve\u00e7se forcim t\u00eb pozitave t\u00eb trup\u00ebs drejtuese t\u00eb tij.<\/p>\n\n\n\n S\u00eb dyti,<\/em> synimi final i ndryshimeve ligjore q\u00eb priten nga ky Komision do t\u00eb duhet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb rregullim efektiv, duke patur nj\u00eb bosht vlerash q\u00eb kan\u00eb n\u00eb qend\u00ebr qytetarin, duke siguruar pjes\u00ebmarrjen efektive t\u00eb tij n\u00eb pun\u00ebt publike, transparenc\u00ebn dhe llogaridh\u00ebnien ndaj tij. Gjith\u00eb ndryshimet ligjore duhet ti p\u00ebrgjigjen k\u00ebrkesave madhore kushtetuese, q\u00eb jan\u00eb edhe problemet kryesore t\u00eb zgjedhjeve, q\u00eb qytetari t\u00eb jet\u00eb i lir\u00eb, i pandikuar dhe vet\u00ebvendos\u00ebs n\u00eb zgjedhjen e p\u00ebrfaq\u00ebsimit politik.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb frym\u00eb, emergjente dhe par\u00ebsore \u00ebsht\u00eb q\u00eb ndryshimet ligjore t\u00eb synojn\u00eb n\u00eb zhb\u00ebrjen e struktur\u00ebs s\u00eb patronazhimit politik t\u00eb ngritur, i cili synon t\u00eb kontrolloj\u00eb totalisht dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb detajuar vot\u00ebn e qytetarit, <\/strong>duke u fokusuar n\u00eb p\u00ebrfitime t\u00eb ngushta t\u00eb individ\u00ebve apo grupeve, duke p\u00ebrdorur marr\u00ebdh\u00ebniet dhe rrjetet personale p\u00ebr t\u00eb mbledhur vota n\u00eb shk\u00ebmbim favoresh, dhe duke operuar me metoda jo transparente. Aktivizmi politik dhe p\u00ebrpjekjet e partive politike p\u00ebr t\u00eb t\u00ebrhequr vot\u00ebn qytetare nuk jan\u00eb patronazhim politik, ato p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb qasje thelb\u00ebsisht t\u00eb ndryshme ndaj angazhimit politik. Nd\u00ebrsa aktivizmi k\u00ebrkon ndryshime m\u00eb t\u00eb gjera shoq\u00ebrore p\u00ebrmes mjeteve t\u00eb hapura dhe transparente, patronazhimi fokusohet n\u00eb p\u00ebrfitimet individuale dhe shpesh vepron n\u00eb m\u00ebnyra jo transparente, dhe, n\u00eb afat t\u00eb gjat\u00eb, mund t\u00eb d\u00ebmtoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pariparueshme aktivizmin politik t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, duke g\u00ebrryer sistemin e vlerave mbi t\u00eb cilat bazohet demokracia.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb vijim do t\u00eb gjeni disa rekomandime t\u00eb nj\u00eb karakteri m\u00eb teknik. Rekomandimet jan\u00eb t\u00eb ndara n\u00eb dy n\u00ebnseksione:<\/p>\n\n\n\n Duke qen\u00eb se nj\u00eb pjes\u00eb e pikave t\u00eb planit t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb Komisionit kan\u00eb mbivendosje dhe \u00e7\u00ebshtjet e trajtuara kan\u00eb nj\u00eb lidhje t\u00eb ngusht\u00eb organike me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn, n\u00eb Seksionin I t\u00eb Dokumentit, disa nga \u00e7\u00ebshtjet e listuara n\u00eb Planin e Pun\u00ebs s\u00eb Komisionit jan\u00eb grupuar, duke mbajtur t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn logjik\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Vlen t\u00eb theksohet se nj\u00eb pjes\u00eb e rekomandimeve m\u00eb posht\u00eb jan\u00eb shoq\u00ebruar me nj\u00eb p\u00ebrshkrim t\u00eb problematik\u00ebs q\u00eb synojn\u00eb t\u00eb adresojn\u00eb. Niveli i thellimit t\u00eb p\u00ebrshkrimit t\u00eb problematik\u00ebs ndryshon nga rekomandimi n\u00eb rekomandim, n\u00eb var\u00ebsi t\u00eb nivelit t\u00eb sqarimit q\u00eb \u00ebsht\u00eb gjykuar se \u00ebsht\u00eb e nevojshme. N\u00eb \u00e7do rast, KRIIK mbetet n\u00eb dispozicion t\u00eb Komisionit t\u00eb Posa\u00e7\u00ebm Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore p\u00ebr t\u00eb sqaruar m\u00eb n\u00eb detaje logjik\u00ebn q\u00eb q\u00ebndron pas secilit rekomandim apo edhe vet\u00eb rekomandimet<\/strong>, n\u00ebse t\u00eb tilla sqarime do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb nevojshme.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb problematik\u00eb thelb\u00ebsore me nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb konsideruesh\u00ebm t\u00eb partive politike n\u00eb Shqip\u00ebri, \u00ebsht\u00eb mosfunksionimi i tyre n\u00eb p\u00ebrputhje me normat demokratike<\/strong> (n\u00eb kund\u00ebrshtim n\u00eb pik\u00ebn 1 t\u00eb nenit 9 t\u00eb Kushtetut\u00ebs dhe nenit 7.a t\u00eb Ligjit p\u00ebr Partit\u00eb Politike).[2]<\/a> KRIIK konsideron se kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb situat\u00eb e papranueshme p\u00ebr organizata t\u00eb cilat aspirojn\u00eb t\u00eb marrin p\u00ebrsip\u00ebr p\u00ebrgjegj\u00ebsi publike, drejtojn\u00eb apo qoft\u00eb edhe ndikojn\u00eb politikat publike.[3]<\/a> N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb operimi i partive politike t\u00eb jet\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me normat demokratike t\u00eb sanksionuara nga Kushtetut\u00eb, ato duhet m\u00eb s\u00eb pari t\u00eb funksionojn\u00eb brenda vetes n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb demokratike dhe n\u00eb p\u00ebrputhje me statutin e partis\u00eb q\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e tyre kan\u00eb miratuar.<\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrsa nuk duhet kurrsesi t\u00eb kufizohet liria e organizimit, opinion-b\u00ebrjes dhe shprehjes s\u00eb tyre si nj\u00eb pasuri e \u00e7muar dhe thelb\u00ebsore p\u00ebr sigurimin e pluralizmit dhe t\u00eb vet\u00eb sistemit demokratik, po kaq e r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb q\u00eb n\u00eb momentin q\u00eb k\u00ebto organizma do t\u00eb duan t\u00eb marrin dhe zhvillojn\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi e funksione publike duke marr\u00eb pjes\u00eb e garuar n\u00eb zgjedhje, t\u00eb tregojn\u00eb paraprakisht se organizimi dhe funksionimi i tyre \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me parimet e demokracis\u00eb dhe detyrimet kushtetuese, njohin dhe zbatojn\u00eb kuadrin ligjor dhe se organet e tyre drejtuese kan\u00eb legjitimitetin e p\u00ebrfaq\u00ebsimit dhe jan\u00eb brenda afatit t\u00eb mandatit t\u00eb zgjedhur sipas p\u00ebrcaktimeve t\u00eb statutit t\u00eb tyre t\u00eb miratuar nga organi m\u00eb i lart\u00eb i vet-organizimit t\u00eb tyre e sipas parashikimeve ligjore.<\/p>\n\n\n\n Kur partia politike (an\u00ebtar\u00ebsia e saj dhe mb\u00ebshtet\u00ebsit e saj) gjykon se ka kapacitetet e nevojshme dhe \u00ebsht\u00eb e gatshme p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb gar\u00eb zgjedhore, \u00ebsht\u00eb momenti q\u00eb duhet t\u00eb tregoj\u00eb p\u00ebrpara publikut dhe institucioneve shtet\u00ebrore se ajo vepron dhe \u00ebsht\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me k\u00ebrkesat e Kushtetut\u00ebs dhe se organet e saj drejtuese kan\u00eb mandat t\u00eb vlefsh\u00ebm p\u00ebrfaq\u00ebsimi, sipas statutit, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar partin\u00eb n\u00eb raport me t\u00eb tret\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Bazuar n\u00eb sa m\u00eb sip\u00ebr, KRIIK rekomandon q\u00eb n\u00eb kriteret e regjistrimit t\u00eb subjekteve zgjedhore <\/strong>(neni 64, pika 2 e Kodit Zgjedhor) t\u00eb shtohet detyrimi p\u00ebr t\u00eb depozituar v\u00ebrtetimin e gjykat\u00ebs n\u00ebse subjekti \u00ebsht\u00eb konform kriterit kushtetues dhe ligjor p\u00ebr kryerjen e zgjedhjeve demokratike e periodike dhe se P\u00ebrfaq\u00ebsuesi Ligjor i Partis\u00eb Politike \u00ebsht\u00eb brenda periudh\u00ebs s\u00eb mandatit t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsimit, konform parashikimeve t\u00eb statutit t\u00eb partis\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb alternativ\u00eb m\u00eb e q\u00ebndrueshme, do t\u00eb ishte q\u00eb, n\u00eb linj\u00ebn e forcimit t\u00eb m\u00ebtejsh\u00ebm t\u00eb Institucionit t\u00eb KQZ-s\u00eb si nj\u00eb institucion i pavarur me nj\u00eb natyr\u00eb t\u00eb posa\u00e7me, t\u00eb mund t\u00eb ngrihej si pjes\u00eb e struktur\u00ebs s\u00eb KQZ-s\u00eb nj\u00eb Zyr\u00eb e Partive Politike, dhe t\u00eb ishte KQZ-ja (pra Zyra e Partive Politike) e cila t\u00eb b\u00ebnte verifikimin e vlefshm\u00ebris\u00eb ose jo t\u00eb mandatit bazuar n\u00eb aktet e partis\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse politike t\u00eb depozituara n\u00eb Gjykat\u00ebn e Tiran\u00ebs<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb tjet\u00ebr avantazh i k\u00ebsaj do t\u00eb ishte se ngritja e ZPP-s\u00eb pran\u00eb KQZ-s\u00eb do t\u00eb siguronte nj\u00eb nd\u00ebrveprim m\u00eb t\u00eb mir\u00eb dhe rriste efikasitetin e pun\u00ebs s\u00eb KQZ-s\u00eb n\u00eb raport me t\u00eb drejtat dhe detyrimet q\u00eb ligji parashikon p\u00ebr partit\u00eb politike, p\u00ebr t\u00eb cilat si institucion p\u00ebrgjegj\u00ebs \u00ebsht\u00eb ngarkuar KQZ-ja (p.sh. mbik\u00ebqyrja financiare).<\/p>\n\n\n\n Sipas kuadrit ligjor aktual, regjistrimi i subjekteve zgjedhore t\u00eb cilat nuk zot\u00ebrojn\u00eb mandat n\u00eb k\u00ebshillat vendore apo n\u00eb Kuvend n\u00eb gjasht\u00eb muajt e fundit<\/strong> b\u00ebhet kundrejt detyrimit p\u00ebr t\u00eb mbledhur firma mb\u00ebshtet\u00ebse t\u00eb zgjedh\u00ebsve. Me amendimin e kryer n\u00eb Kodin Zgjedhor n\u00eb vitin 2020, si afat i fundit p\u00ebr zot\u00ebrimin e nj\u00eb mandati t\u00eb till\u00eb \u00ebsht\u00eb vendosur gjasht\u00eb muaj nga p\u00ebrfundimi i mandatit t\u00eb Kuvendit apo organit t\u00eb nj\u00ebsis\u00eb s\u00eb qeverisjes vendore<\/em> (neni 68, pika 3 e Kodit Zgjedhor).<\/p>\n\n\n\n KRIIK e konsideron k\u00ebt\u00eb amendim jo t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm dhe jo logjik, duke qen\u00eb se i referohet nj\u00eb momenti kohor t\u00eb m\u00ebpassh\u00ebm. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, fakti q\u00eb i referohet nj\u00eb afati t\u00eb m\u00ebpassh\u00ebm kohor e b\u00ebn t\u00eb paqart\u00eb logjik\u00ebn e vendosjes s\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr afati p\u00ebrpara k\u00ebsaj date (gjasht\u00eb muaj).<\/p>\n\n\n\n Problematika kryesore q\u00eb paraqitet n\u00eb p\u00ebrmbajtje t\u00eb k\u00ebsaj dispozite \u00ebsht\u00eb se thjeshtohet maksimalisht migrimi i k\u00ebshilltar\u00ebve vendor\u00eb apo i deputet\u00ebve t\u00eb Kuvendit p\u00ebr q\u00ebllime afatshkurtra politike, qofshin ato t\u00eb v\u00ebrteta apo fiktive, duke shmangur \u00e7do lloj p\u00ebrgjegj\u00ebsie politike e morale, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nuk ka asnj\u00eb detyrim p\u00ebr t\u00eb shmangur fiktivitetin e deklarimit t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb ndaj nj\u00eb partie politike q\u00eb nuk g\u00ebzon mandat.<\/p>\n\n\n\n Gjithashtu, kjo dispozit\u00eb shmang detyrimin p\u00ebr t\u00eb mbledhur firma nga subjekte t\u00eb caktuara zgjedhore, t\u00eb cilat mund t\u00eb \u201chuazojn\u00eb\u201d deputet\u00eb apo k\u00ebshilltar\u00eb bashkiak\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet trataktivave jo n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb interesit publik, duke d\u00ebmtuar barazin\u00eb n\u00eb gar\u00eb, n\u00eb raport me subjekte t\u00eb tjera konkurruese t\u00eb cilat nuk kan\u00eb mund\u00ebsin\u00eb apo zgjedhin t\u00eb mos kryejn\u00eb t\u00eb tilla trataktiva. <\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb situat\u00eb e till\u00eb \u00ebsht\u00eb evidentuar jo vet\u00ebm n\u00eb k\u00ebshillat vendor\u00eb, por edhe n\u00eb Kuvendin e Shqip\u00ebris\u00eb, me deputet\u00eb t\u00eb cil\u00ebt, duksh\u00ebm n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb fiktive, jan\u00eb deklaruar t\u00eb nj\u00eb force politike n\u00eb Kuvend, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb publikisht jan\u00eb qartas deputet\u00eb t\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr force, duke krijuar situata absurde.<\/p>\n\n\n\n Norma b\u00ebhet akoma m\u00eb problematike n\u00ebse konsiderojm\u00eb se, n\u00eb rastin e kandidat\u00ebve aktualisht deputet\u00eb q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb kandidojn\u00eb si t\u00eb pavarur, detyrimi p\u00ebr t\u00eb mbledhur firma mb\u00ebshtet\u00ebse hiqet vet\u00ebm n\u00ebse \u201c… paraqet nj\u00eb v\u00ebrtetim me shkrim t\u00eb n\u00ebnshkruar nga institucioni i Kuvendit, ku v\u00ebrtetohet zot\u00ebrimi i mandatit t\u00eb pakt\u00ebn 6 muajt e fundit (Neni 69, pika 4 dhe Neni 70, pika 4 e Kodit Zgjedhor)\u201d, duke e l\u00ebn\u00eb evazive dat\u00ebn nga e cila p\u00ebrllogaritet afati. M\u00ebnyrat si jan\u00eb t\u00eb nd\u00ebrtuara aktualisht dispozitat ligjore l\u00ebn\u00eb mund\u00ebsi p\u00ebr diskriminim t\u00eb kandidat\u00ebve t\u00eb pavarur, duke i trajtuar ata n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ndryshme nga kandidat\u00ebt e propozuar nga partit\u00eb politike.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr t\u00eb adresuar sa m\u00eb sip\u00ebr, KRIIK rekomandon q\u00eb si afat i fundit p\u00ebr zot\u00ebrimin e mandatit t\u00eb Kuvendit apo k\u00ebshillit vendor t\u00eb vendoset gjasht\u00eb muaj p\u00ebrpara afatit final p\u00ebr regjistrimin e kandidat\u00ebve, apo gjasht\u00eb muaj p\u00ebrpara dat\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve<\/strong>. P\u00ebr t\u00eb pamund\u00ebsuar abuzimin me k\u00ebt\u00eb norm\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet migrimit fiktiv t\u00eb k\u00ebshilltar\u00ebve vendor\u00eb apo deputet\u00ebve, k\u00ebshillat vendor\u00eb dhe Kuvendi t\u00eb ken\u00eb detyrimin p\u00ebr t\u00eb dor\u00ebzuar n\u00eb KQZ p\u00ebrkat\u00ebsin\u00eb partiake t\u00eb gjith\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb tyre n\u00eb momentin e afatit fundor<\/strong> (gjasht\u00eb muaj p\u00ebrpara dat\u00ebs q\u00eb do t\u00eb caktohet) n\u00eb Komisionin Qendror t\u00eb Zgjedhjeve. Data fundore p\u00ebr p\u00ebrllogaritjen e afatit t\u00eb citohet qart\u00eb si n\u00eb nenin 68 <\/strong>(n\u00eb lidhje me partit\u00eb politike) ashtu edhe nenet 69 dhe 70 <\/strong>(kandidat\u00ebt e pavarur) t\u00eb Kodit Zgjedhor<\/strong>, duke unifikuar dispozitat ligjore.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb Zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin t\u00eb vitit 2021, dy qarqe devijojn\u00eb duksh\u00ebm dhe jan\u00eb mbi norm\u00ebn e k\u00ebshilluar nga Komisioni i Venecias (prej 10%), nga mesatarja e numrit t\u00eb shtetasve p\u00ebr mandat: Gjirokastra dhe Kuk\u00ebsi, respektivisht me 13.7% dhe 13%. Ky devijim pranohet t\u00eb jet\u00eb n\u00eb p\u00ebrputhje me praktikat e mira p\u00ebr zgjedhjet duke qen\u00eb se nuk e kalon limitin prej 15%.[4]<\/a><\/p>\n\n\n\n Praktikat e mira, sidoqoft\u00eb, pranojn\u00eb edhe t\u00eb tjera m\u00ebnyra p\u00ebr p\u00ebrcaktimin e mandateve p\u00ebr zon\u00eb zgjedhore, si bazuar n\u00eb numrin e zgjedh\u00ebsve n\u00eb list\u00eb, t\u00eb zgjedh\u00ebsve q\u00eb aktualisht votojn\u00eb, apo edhe nj\u00eb kombinim t\u00eb k\u00ebtyre metodave[5]<\/a>. <\/p>\n\n\n\n Analiza e numrit t\u00eb mandateve sipas numrit t\u00eb zgjedh\u00ebsve t\u00eb regjistruar p\u00ebr zgjedhjet e vitit 2021 disfavorizon duksh\u00ebm zgjedh\u00ebsit e Gjirokastr\u00ebs nga pik\u00ebpamja e p\u00ebrfaq\u00ebsimit (20% devijim nga mesatarja komb\u00ebtare). Akoma m\u00eb problematike paraqitet situata n\u00ebse numri i mandateve p\u00ebrllogaritet bazuar n\u00eb numrin e zgjedh\u00ebsve q\u00eb efektivisht kan\u00eb votuar specifikisht n\u00eb Zgjedhjet e vitit 2021. N\u00eb at\u00eb rast rezultojn\u00eb pes\u00eb nga 12 zonat zgjedhore q\u00eb devijojn\u00eb me m\u00eb shum\u00eb se 10% nga mesatarja, dy prej t\u00eb cilave me m\u00eb shum\u00eb se 15%.<\/p>\n\n\n\n Bazuar n\u00eb sa m\u00eb sip\u00ebr rezulton se, pavar\u00ebsisht se numri i mandateve p\u00ebr zon\u00eb zgjedhore \u00ebsht\u00eb n\u00eb linj\u00eb me praktikat e mira, bazuar n\u00eb numrin e shtetasve, n\u00ebse konsiderohet numri i zgjedh\u00ebsve apo pjes\u00ebmarrja efektive n\u00eb votime, d\u00ebmtohet r\u00ebnd\u00eb parimi i barazis\u00eb s\u00eb vot\u00ebs, dhe zgjedh\u00ebsit n\u00eb zona t\u00eb ndryshme zgjedhore kan\u00eb nivel t\u00eb ndrysh\u00ebm p\u00ebrfaq\u00ebsimi n\u00eb Kuvend.<\/p>\n\n\n\n KRIIK rekomandon t\u00eb konsiderohet nj\u00eb formul\u00eb e cila t\u00eb jet\u00eb m\u00eb e drejt\u00eb n\u00eb ndarjen e mandateve mes zonave zgjedhore dhe t\u00eb garantoj\u00eb barazin\u00eb e vot\u00ebs. <\/strong>Nj\u00eb model i bazuar n\u00eb numrin e shtetasve apo t\u00eb zgjedh\u00ebsve, por i korrektuar bazuar n\u00eb numrin e zgjedh\u00ebsve q\u00eb aktualisht kan\u00eb votuar n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr zgjedhjesh t\u00eb m\u00ebparshme do t\u00eb ishte m\u00eb i drejt\u00eb, ve\u00e7an\u00ebrisht duke mbajtur n\u00eb konsiderat\u00eb se zona t\u00eb caktuara t\u00eb vendit kan\u00eb l\u00ebvizje demografike t\u00eb ndryshme, qoft\u00eb me drejtim brenda apo jasht\u00eb vendit.<\/p>\n\n\n\n Nga eksperienca e zgjedhjeve vendore, thuajse n\u00eb \u00e7do list\u00eb kandidat\u00ebsh t\u00eb subjekteve zgjedhore p\u00ebr an\u00ebtar\u00eb t\u00eb K\u00ebshillave Bashkiake, nj\u00eb num\u00ebr i lart\u00eb kandidat\u00ebt kan\u00eb lidhje t\u00eb af\u00ebrta familjare me nj\u00ebri-tjetrin. Nd\u00ebrkoh\u00eb, n\u00eb nenin 47 pika 3 t\u00eb Ligjit 139\/2015 \u201cP\u00ebr vet\u00ebqeverisjen vendore<\/em>\u201d p\u00ebrcaktohet se \u201cNuk mund t\u00eb jen\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb t\u00eb<\/a> nj\u00ebjtit k\u00ebshill personat e lidhur: bashk\u00ebshort\u00eb, prind\u00ebr e f\u00ebmij\u00eb, v\u00eblla e mot\u00ebr, si dhe vjehrri e vjehrra me nusen e dh\u00ebndrin\u201d. \u00cbsht\u00eb e paqart\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb arsyeja e vendosjes n\u00eb list\u00eb t\u00eb kandidat\u00ebve t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb pritshm\u00ebrit\u00eb e partis\u00eb nuk kan\u00eb mund\u00ebsi praktike p\u00ebr ta p\u00ebrfituar mandatin p\u00ebr t\u00eb cilin garojn\u00eb, pasi vet\u00ebm nj\u00eb prej tyre mund t\u00eb jet\u00eb k\u00ebshilltar bashkiak. Me gjas\u00eb, nj\u00eb num\u00ebr personash vendosen n\u00eb list\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb fiktive, pasi partia nuk ka realisht pritshm\u00ebri t\u00eb marr\u00eb nj\u00eb num\u00ebr aq t\u00eb lart\u00eb mandatesh.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr t\u00eb eliminuar kandidatura fiktive, t\u00eb vendosura n\u00eb list\u00eb p\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar numrin e kandidat\u00ebve, KRIIK rekomandon q\u00eb kufizimet e ligjit p\u00ebr Vet\u00ebqeverisjen Vendore t\u00eb transpozohen edhe n\u00eb Kodin Zgjedhor, duke ndaluar kandidaturat nga persona q\u00eb kan\u00eb lidhje q\u00eb nuk do t\u2019i lejonin t\u00eb ishin k\u00ebshilltar\u00eb.<\/strong><\/p>\n\n\n\n N\u00eb plot\u00ebsim t\u00eb sa m\u00eb sip\u00ebr dhe me q\u00ebllimin p\u00ebr t\u00eb leht\u00ebsuar pjes\u00ebmarrjen e partive me m\u00eb pak mb\u00ebshtet\u00ebs n\u00eb zgjedhjet lokale, KRIIK rekomandon q\u00eb t\u00eb konsiderohet heqja e detyrimit p\u00ebr t\u00eb dor\u00ebzuar nj\u00eb list\u00eb kandidat\u00ebsh t\u00eb barabart\u00eb s\u00eb paku me list\u00ebn e mandateve, s\u00eb paku n\u00eb rastin e Zgjedhjeve p\u00ebr Organet e Qeverisjes Vendore. <\/strong>Kjo do t\u00eb leht\u00ebsonte pjes\u00ebmarrjen n\u00eb demokracin\u00eb lokale t\u00eb partive politike me nj\u00eb num\u00ebr m\u00eb t\u00eb ul\u00ebt votuesish, duke i \u00e7liruar nga presioni p\u00ebr t\u00eb paraqitur lista fiktive kandidat\u00ebsh.<\/p>\n\n\n\n Kandidimi i partive politike dhe kandidat\u00ebve, p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb tyre apo t\u00eb pavarur \u00ebsht\u00eb nj\u00eb akt i bazuar n\u00eb vullnetin e subjekteve q\u00eb kandidojn\u00eb. Pavar\u00ebsisht se ky vullnet nuk duhet t\u00eb bazohet n\u00eb gjykimin t\u00ebr\u00ebsisht personal t\u00eb tyre, apo t\u00eb ndikohet nga interesa t\u00eb ngushta t\u00eb momentit, n\u00eb vijim\u00ebsi t\u00eb proceseve zgjedhore \u00ebsht\u00eb v\u00ebrejtur se nj\u00eb fenomen i till\u00eb ka ndodhur, duke konkluduar<\/a> k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr t\u00ebrheqjen nga gara t\u00eb kandidat\u00ebve t\u00eb ndrysh\u00ebm, si kandidat\u00eb t\u00eb pavarur edhe p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb forcave t\u00eb ndryshme politike. Momenti i t\u00ebrheqjes ka qen\u00eb i ndrysh\u00ebm n\u00eb raport me ecurin\u00eb e p\u00ebrgatitjes s\u00eb procesit, dhe KQZ si institucioni p\u00ebrgjegj\u00ebs p\u00ebr organizimin e tij, \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb shpesh p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb vullneti publik t\u00eb shprehur p\u00ebr t\u00ebrheqje nga kandidimi dhe boshll\u00ebkut ligjor p\u00ebr t\u00eb trajtuar rastet.<\/p>\n\n\n\n KRIIK rekomandon q\u00eb t\u00eb parashikohet n\u00eb ligj \u00e7regjistrimi i kandidat\u00ebve,<\/strong> duke ndar\u00eb faz\u00ebn e \u00e7regjistrimit p\u00ebrpara printimit t\u00eb flet\u00ebs s\u00eb votimit dhe pas printimit t\u00eb saj.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrsa n\u00eb rastin e par\u00eb \u00e7regjistrimi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb proces relativisht i leht\u00eb, i cili k\u00ebrkon vet\u00ebm nj\u00eb vendim nga trupa p\u00ebrkat\u00ebse e administrimit zgjedhor, n\u00eb rastin e dyt\u00eb do t\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrcaktohen edhe parashikime shtes\u00eb. P.sh., n\u00eb rastin e kandidat\u00ebve p\u00ebr Kuvendin, me flet\u00ebn e votimit p\u00ebrdorur n\u00eb zgjedhjet e fundit parlamentare, do t\u00eb duhet q\u00eb numri p\u00ebrkat\u00ebs i kandidatit t\u00eb t\u00ebrhequr t\u00eb eliminohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb zgjedh\u00ebsit t\u00eb mos gabojn\u00eb duke votuar p\u00ebr t\u00eb. Kjo mund t\u00eb realizohet duke vendosur nj\u00eb shenj\u00eb mbi flet\u00ebn e votimit (komisionet e nivelit t\u00eb dyt\u00eb t\u00eb pajisen me nj\u00eb vul\u00eb t\u00eb posa\u00e7me e cila t\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrdoret p\u00ebr t\u00eb eliminuar kandidat\u00ebt e t\u00ebrhequr nga gara p\u00ebrpara dit\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve, n\u00ebse do t\u00eb ket\u00eb t\u00eb till\u00eb).<\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrsa ligji e ka t\u00eb parashikuar z\u00ebvend\u00ebsimin e nj\u00eb individi t\u00eb zgjedhur, qoft\u00eb deputet, kryetar bashkie apo an\u00ebtar i K\u00ebshillave Bashkiake, n\u00eb rast se k\u00ebta jan\u00eb zgjedhur si p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb nj\u00eb force t\u00eb caktuar politike, p\u00ebr kandidat\u00ebt e pavarur nuk ka nj\u00eb p\u00ebrcaktim ligjor, n\u00eb rast se p\u00ebr arsye t\u00eb parashikuara n\u00eb ligj, mandati i tij\/saj p\u00ebrfundon. KRIIK rekomandon q\u00eb t\u00eb shtohen parashikimet ligjore p\u00ebr m\u00ebnyr\u00ebn e z\u00ebvend\u00ebsimit t\u00eb kandidat\u00ebve t\u00eb pavarur deputet\u00eb apo k\u00ebshilltar\u00eb bashkiak\u00eb, n\u00eb rast dor\u00ebheqjeje<\/strong>. Nd\u00ebrsa ky parashikim do t\u00eb duhet t\u00eb varet m\u00eb s\u00eb pari nga pozicioni i t\u00eb zgjedhurit dhe sistemi zgjedhor, \u00ebsht\u00eb domosdoshm\u00ebri q\u00eb metoda e z\u00ebvend\u00ebsimit t\u2019i referohet vullnetit t\u00eb qytetar\u00ebve, duke patur at\u00eb primar n\u00eb nd\u00ebrtimin e formul\u00ebs s\u00eb z\u00ebvend\u00ebsimit.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb proceset e fundit zgjedhore, KQZ ka vendosur standardin e detyrimit t\u00eb kandidat\u00ebve p\u00ebr dor\u00ebzimin dhe publikimin, nd\u00ebr t\u00eb tjera, edhe t\u00eb jet\u00ebshkrimit t\u00eb tyre. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb standard pozitiv, por i vendosur n\u00eb aktet n\u00ebnligjore t\u00eb KQZ. Duke vler\u00ebsuar faktin se qytetar\u00ebt duhet t\u00eb jen\u00eb sa m\u00eb mir\u00eb t\u00eb informuar lidhur m\u00eb \u00e7far\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb kandidaturat e propozuara nga subjektet zgjedhore, KRIIK gjykon se dor\u00ebzimi i jet\u00ebshkrimit, sipas nj\u00eb standardi sa m\u00eb mir\u00eb t\u00eb detajuar, t\u00eb miratuar nga KQZ, duhet t\u00eb jet\u00eb p\u00ebrcaktim ligjor<\/strong>, duke e zhvendosur nga vullneti p\u00ebr ta l\u00ebn\u00eb ose jo n\u00eb aktet n\u00ebnligjore t\u00eb miratuara nga KQZ. <\/p>\n\n\n\n Regjistrimi i koalicioneve si subjekte zgjedhore implikon p\u00ebrmbushjen e nj\u00eb s\u00ebr\u00eb detyrimesh, nd\u00ebr t\u00eb cilat \u00ebsht\u00eb edhe detyrimi p\u00ebr depozitimin e marr\u00ebveshjes sipas t\u00eb cil\u00ebs p\u00ebrcaktohen t\u00eb drejtat dhe detyrimet e partive an\u00ebtare t\u00eb koalicionit. N\u00eb zgjedhjet vendore t\u00eb vitit 2023, u regjistruan 2 koalicione, dhe sipas udh\u00ebzimet t\u00eb Komisionerit shtet\u00ebror t\u00eb Zgjedhjeve, Marr\u00ebveshja e Koalicionit, duhet t\u00eb p\u00ebrmbante nd\u00ebr t\u00eb tjera edhe \u201cNumrin e kandidat\u00ebve q\u00eb duhet t\u00eb propozoj\u00eb secila parti politike brenda koalicionit p\u00ebr \u00e7do zon\u00eb zgjedhore<\/em>\u201d. Nd\u00ebrkoh\u00eb, n\u00eb vendimmarrjen e Komisionerit p\u00ebr regjistrimin e t\u00eb dy koalicioneve, citohet se \u201cNumri i kandidat\u00ebve dhe renditja e tyre do t\u00eb b\u00ebhet sipas marr\u00ebveshjes midis pal\u00ebve n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb dyt\u00eb<\/em>\u201d.<\/p>\n\n\n\n Pra qartas KQZ n\u00eb momentin e regjistrimit, por edhe m\u00eb von\u00eb, ka vendosur regjistrimin e koalicioneve pa dokumentacionin e plot\u00eb, sipas k\u00ebrkesave ligjore. Duke qen\u00eb se n\u00eb marr\u00ebveshjen e partive politike pjes\u00ebmarr\u00ebse t\u00eb koalicionit, detajohen t\u00eb drejtat dhe detyrimet nd\u00ebrmjet tyre, si dhe p\u00ebrcaktohen benefitet e secil\u00ebs parti p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse t\u00eb koalicionit pas zgjedhjeve (qoft\u00eb n\u00eb pik\u00ebpamje t\u00eb shp\u00ebrndarjes s\u00eb mandateve apo t\u00eb fondeve publike, etj.), KRIIK rekomandon q\u00eb ligji t\u00eb p\u00ebrcaktoj\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksplicite detyrimin e KQZ t\u00eb mos kryej\u00eb regjistrimin e koalicioneve si subjekte zgjedhore n\u00ebse dokumentacioni nuk \u00ebsht\u00eb i plot\u00eb dhe kthimin p\u00ebr plot\u00ebsim<\/strong>. Gjithashtu \u00e7do parti politike n\u00eb pik\u00ebpamje t\u00eb financave dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsive t\u00eb tjera, pavar\u00ebsisht se \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb e nj\u00eb koalicioni, duhet t\u00eb ket\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsi individuale n\u00eb raport me ligjin<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Gjithashtu, n\u00eb p\u00ebrmbushje detyrimeve ligjore, KQZ-ja p\u00ebrllogarit numrin e votave t\u00eb vlefshme p\u00ebr \u00e7do parti politike<\/strong> p\u00ebr k\u00ebshillat vendor\u00eb n\u00eb shkall\u00eb vendi, duke marr\u00eb m\u00eb pas n\u00eb konsiderat\u00eb vet\u00ebm partit\u00eb politike, p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse t\u00eb koalicionit, t\u00eb cilat rezultojn\u00eb t\u00eb ken\u00eb marr\u00eb jo m\u00eb pak se 1 p\u00ebrqind vota p\u00ebr k\u00ebshillat vendor\u00eb n\u00eb shkall\u00eb vendi.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb zgjedhjet e vitit 2023, n\u00eb gjykimin e KRIIK, KQZ e interpretoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb jo korrekte ligjin, ku parashikimi ligjor \u201c\u2026q\u00eb p\u00ebrfshin numrin e votave t\u00eb fituar nga secili subjekt n\u00eb shkall\u00eb komb\u00ebtare\u201d, u interpretua duke n\u00ebnkuptuar me termin \u201csubjekt\u201d p\u00ebrcaktimin \u201csubjekt zgjedhor\u201d, pra koalicionin. N\u00eb gjykimin e KRIIK, ky interpretim \u00ebsht\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim me parashikimet e tjera n\u00eb Kod,<\/strong> lidhur me rezultatet e partive politike n\u00eb nj\u00eb proces zgjedhor, p\u00ebr shp\u00ebrndarjen e fondeve (qoft\u00eb p\u00ebr fushat\u00eb zgjedhore, qoft\u00eb vjetore), shlyerjen e sanksioneve financiare (neni 88, pika 3 e 4), etj. Jo vet\u00ebm kaq, por nj\u00eb interpretim i till\u00eb i dispozitave t\u00eb Kodit Zgjedhor, sidomos pas disa proceseve zgjedhore, shpie n\u00eb zhb\u00ebrje t\u00eb identitetit dhe personalitetit juridik t\u00eb partive politike dhe t\u00ebr\u00eb kuadrit rregullator ligjor<\/strong> lidhur me p\u00ebrfitimet apo detyrimet e partive politike, e rrjedhimisht t\u00eb misionit dhe rolit thelb\u00ebsor q\u00eb ato kan\u00eb n\u00eb sistemin demokratik. Ky interpretim i gabuar forcon dhe privilegjon padrejt\u00ebsisht disa parti politike<\/strong>, duke devijuar n\u00eb tavolin\u00eb vullnetin dhe vot\u00ebn e zgjedh\u00ebsve<\/strong>, e duke shp\u00ebn\u00eb n\u00eb penalizime deri n\u00eb shkrirje \u201cde facto\u201d t\u00eb disa partive t\u00eb tjera. Apo edhe n\u00eb mbajtjen peng t\u00eb k\u00ebtyre partive politike ndaj zgjedhjes s\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr nj\u00eb bashk\u00ebpunim t\u00eb caktuar elektoral nd\u00ebrpartiak e pjes\u00ebmarrjes n\u00eb Koalicione Zgjedhore, n\u00eb nj\u00eb betej\u00eb elektorale, n\u00eb nj\u00eb moment t\u00eb caktuar.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebto kushte, p\u00ebr t\u00eb evituar situata t\u00eb ngjashme n\u00eb t\u00eb ardhmen, por edhe nj\u00eb s\u00ebr\u00eb komplikimesh t\u00eb m\u00ebvonshme q\u00eb vijn\u00eb, KRIIK rekomandon q\u00eb kuadri ligjor t\u00eb jet\u00eb m\u00eb konkret dhe i qart\u00eb n\u00eb definimin e norm\u00ebs ligjore n\u00eb funksion t\u00eb rregullimit t\u00eb problemit t\u00eb parashtruar m\u00eb sip\u00ebr<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Njoftimi me shkrim i zgjedh\u00ebsve, nj\u00eb proces i parashikuar n\u00eb ligj p\u00ebr njoftimin e \u00e7do qytetari p\u00ebr qendr\u00ebn p\u00ebrkat\u00ebse t\u00eb votimit, \u00ebsht\u00eb karakterizuar n\u00eb vijim\u00ebsi nga problematika, t\u00eb cilat nisin q\u00eb nga modeli i hartuar i njoftimit, progresi i tij n\u00eb terren, mungesa e informacionit t\u00eb besuesh\u00ebm n\u00eb lidhje me realizimin e procesit apo edhe informacionet kontradiktore nga institucionet p\u00ebrgjegj\u00ebse.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebto kushte KRIIK rekomandon q\u00eb ky mekaniz\u00ebm t\u00eb rishikohet dhe detajohet n\u00eb Kodin Zgjedhor n\u00eb t\u00eb t\u00ebr\u00eb element\u00ebt e tij, <\/strong>n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb parandalohet diskrecioni n\u00eb aplikim, vullneti individual apo edhe institucional p\u00ebr sabotimin e tij.Kuadri ligjor duhet gjithashtu t\u00eb parashikoj\u00eb sanksionet p\u00ebrkat\u00ebse n\u00eb rastet e mosp\u00ebrmbushjes s\u00eb detyrimeve ligjore nga ana e institucioneve p\u00ebrgjegj\u00ebse,<\/strong> t\u00eb cilat aktualisht mungojn\u00eb.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Procesi i auditimit t\u00eb listave t\u00eb zgjedh\u00ebsve nga ana e dy ekspert\u00ebve (audit\u00eb teknicien\u00eb) n\u00eb vazhdim\u00ebsi nuk ka prodhuar ndonj\u00eb efekt konkret, pavar\u00ebsisht se gjetjet e tyre kan\u00eb qen\u00eb, n\u00eb disa raste, tep\u00ebr t\u00eb r\u00ebnda. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritur, k\u00ebta audit\u00eb, t\u00eb p\u00ebrcaktuar nga Kryetari dhe N\u00ebnkryetari i KQZ-s\u00eb p\u00ebrpara vitit 2020 (pra t\u00eb balancuar politikisht) kan\u00eb sjell\u00eb raporte diametralisht t\u00eb kund\u00ebrt n\u00eb lidhje me cil\u00ebsin\u00eb e list\u00ebs s\u00eb zgjedh\u00ebsve. Situata ishte e ngjashme edhe me ndryshimin e m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb em\u00ebrimit t\u00eb tyre nga ana e Komisionerit dhe N\u00ebnKomisionerit Shtet\u00ebror t\u00eb Zgjedhjeve, n\u00eb zgjedhjet e zhvilluara pas vitit 2020.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, Komisioni Qendror i Zgjedhjeve, n\u00eb vazhdim\u00ebsi ka d\u00ebshtuar t\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb hapa t\u00eb cil\u00ebt t\u00eb garantojn\u00eb integritetin e list\u00ebs s\u00eb zgjedh\u00ebsve bazuar n\u00eb raportet e audit\u00ebve, por \u00ebsht\u00eb mjaftuar me p\u00ebrcjelljen e gjetjeve t\u00eb tyre Drejtoris\u00eb s\u00eb P\u00ebrgjithshme t\u00eb Gjendjes Civile. Ky proces auditimi \u00ebsht\u00eb de facto i pa p\u00ebrdorur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb efektive.<\/p>\n\n\n\n Me q\u00ebllim rritjen e transparenc\u00ebs n\u00eb lidhje me hartimin e listave t\u00eb zgjedh\u00ebsve, KRIIK rekomandon q\u00eb t\u00eb mir\u00ebp\u00ebrcaktohet<\/a> e gjith\u00eb procedura q\u00eb duhet t\u00eb ndiqet nga KQZ-ja me gjetjet e audit\u00ebve teknicien\u00eb, p\u00ebrfshi m\u00ebnyr\u00ebn se si gjetjet i komunikohen DPGJC-s\u00eb, detyrimin e k\u00ebsaj t\u00eb fundit p\u00ebr t\u2019iu p\u00ebrgjigjur t\u00eb gjitha gjetjeve t\u00eb audit\u00ebve, detyrimin e audit\u00ebve p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrgjigje p\u00ebr shqet\u00ebsimet e ngritura nga nj\u00ebri prej tyre, etj.<\/strong>[6]<\/a>.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Me q\u00ebllim garantimin e barazis\u00eb gjinore, KRIIK rekomandon q\u00eb p\u00ebr \u00e7do zon\u00eb zgjedhore n\u00eb zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin jo m\u00eb pak se nj\u00eb n\u00eb \u00e7do dy emra t\u00eb list\u00ebs shum\u00ebem\u00ebrore t\u2019i p\u00ebrkas\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs gjini<\/strong>, sipas dispozitave ligjore tanim\u00eb n\u00eb fuqi p\u00ebr k\u00ebshillat vendor\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Gjithashtu, si nj\u00eb mas\u00eb nxit\u00ebse shtes\u00eb, n\u00eb funksion t\u00eb nxitjes s\u00eb partive politike p\u00ebr rritjen e angazhimit t\u00eb grave apo t\u00eb tjera grupeve t\u00eb n\u00ebnp\u00ebrfaq\u00ebsuara, KRIIK rekomandon q\u00eb t\u00eb rishihet formula e shp\u00ebrndarjes s\u00eb fondeve vjetore p\u00ebr partit\u00eb politike, duke vendosur nd\u00ebr t\u00eb tjera si pjes\u00eb t\u00eb formul\u00ebs alokimin e nj\u00eb pjese t\u00eb fondit n\u00eb baz\u00eb t\u00eb numrit t\u00eb deputeteve gra, deputet\u00ebve t\u00eb rinj, deputet\u00ebve nga minoritetet<\/strong>, etj. P.sh., nj\u00eb p\u00ebrqindje e caktuar e fondit vjetor t\u00eb alokohet n\u00eb proporcion me numrin e grave deputete q\u00eb ajo forc\u00eb politike ka n\u00eb Kuvend.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb parantez\u00eb t\u00eb rekomandimeve teknike n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb pik\u00eb, n\u00eb gjykimin e KRIIK, n\u00eb momentin aktual q\u00eb ndodhet vendi, sistemi zgjedhor duhet t\u00eb inkurajoj\u00eb ofrimin e alternativave p\u00ebr qytetar\u00ebt, zbutjen e polarizimit politik, rritjen e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb t\u00eb zgjedhurve nga lidershipi i partive politike, si dhe forcimin e legjitimitetit dhe llogaridh\u00ebnies s\u00eb tyre ndaj zgjedh\u00ebsve q\u00eb i votojn\u00eb. Disa nga k\u00ebto aspirata jan\u00eb mish\u00ebruar edhe n\u00eb ndryshimet kushtetuese t\u00eb vitit 2020, t\u00eb cilat u pasuan nga ndryshimet n\u00eb Kodin Zgjedhor n\u00eb vjesht\u00ebn e t\u00eb nj\u00ebjtit vit (mund\u00ebsia e vot\u00ebs parap\u00eblqyese p\u00ebr qytetar\u00ebt).<\/p>\n\n\n\n Pavar\u00ebsisht kritikave t\u00eb KRIIK p\u00ebr implementimin n\u00eb praktik\u00eb t\u00eb votimit parap\u00eblqyes, t\u00eb cilat lidheshin me munges\u00ebn e konsensusit t\u00eb gjer\u00eb politik dhe konsultimit me aktor\u00ebt vendas gjat\u00eb amendimit t\u00eb kuadrit ligjor, si dhe kufizimet e vendosura ndaj rirenditjes s\u00eb kandidat\u00ebve bazuar n\u00eb vot\u00ebn parap\u00eblqyese[7]<\/a>, tanim\u00eb t\u00eb rr\u00ebzuara nga Gjykata Kushtetuese, gjykohet se mund\u00ebsia q\u00eb qytetar\u00ebt t\u00eb japin vot\u00eb parap\u00eblqyese \u00ebsht\u00eb n\u00eb thelb pozitive.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb p\u00ebrmbushje t\u00eb Vendimit nr. 28 dat\u00eb 30.06.2021 t\u00eb Gjykat\u00ebs Kushtetuese, e cila ka vendosur shfuqizimin e pik\u00ebs 3 t\u00eb nenit 163 t\u00eb Kodit Zgjedhor, si t\u00eb papajtuesh\u00ebm me Kushtetut\u00ebn, pragu q\u00eb nj\u00eb kandidat i list\u00ebs shum\u00ebem\u00ebrore t\u00eb p\u00ebrfitoj\u00eb nga rirenditja duhet t\u00eb eliminohet<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb plot\u00ebsohet kuadri ligjor, \u00ebsht\u00eb e nevojshme t\u00eb shtohen dispozita q\u00eb p\u00ebrcaktojn\u00eb se si kryhet shp\u00ebrndarja e mandateve n\u00eb rastet kur kriteri i vot\u00ebs parap\u00eblqyese nuk mund t\u00eb aplikohet[8]<\/a>, pavar\u00ebsisht se t\u00eb tilla raste mund t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb probabilitet tep\u00ebr t\u00eb ul\u00ebt. N\u00eb t\u00eb tilla raste KRIIK rekomandon q\u00eb shp\u00ebrndarja e mandateve nominal\u00eb t\u00eb kryhet me short apo sipas renditjes fillestare t\u00eb kandidat\u00ebve n\u00eb list\u00eb<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n KRIIK gjykon se \u00ebsht\u00eb e udh\u00ebs q\u00eb t\u00eb ruhen zonat zgjedhore aktuale, t\u00eb cilat p\u00ebrputhen me kufijt\u00eb administrativ\u00eb t\u00eb qarqeve. <\/strong>Ruajtja e k\u00ebsaj formule p\u00ebr numrin e zonave zgjedhore, e kombinuar me votimin parap\u00eblqyes, krijon premisa m\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr forcimin e lidhjes dhe llogaridh\u00ebnies mes t\u00eb zgjedhurve n\u00eb Kuvend dhe zgjedh\u00ebsve t\u00eb tyre, sesa krijimi i zonave zgjedhore m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha apo e nj\u00eb zone t\u00eb vetme zgjedhore, q\u00eb do ta largoj\u00eb akoma m\u00eb tep\u00ebr t\u00eb zgjedhurin nga zgjedh\u00ebsit dhe centralizoj\u00eb akoma m\u00eb tep\u00ebr partit\u00eb politike dhe rrit\u00eb var\u00ebsin\u00eb e deputet\u00ebve nga lidershipi i partive p\u00ebrkat\u00ebse.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar barazin\u00eb e vot\u00ebs mes zonave zgjedhore, nj\u00eb nga argumentet kryesor\u00eb t\u00eb p\u00ebrdorur publikisht p\u00ebr krijimin e nj\u00eb zone t\u00eb vetme zgjedhore, shih pik\u00ebn I.1.3. n\u00eb k\u00ebt\u00eb dokument, m\u00eb sip\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb analogji me zgjedhjen e deputet\u00ebve, KRIIK rekomandon q\u00eb n\u00eb Kodin Zgjedhor t\u00eb kryhen ndryshimet p\u00ebrkat\u00ebse, me q\u00ebllim q\u00eb zgjedh\u00ebsve t\u2019u njihet e drejta p\u00ebr t\u00eb shprehur vot\u00eb parap\u00eblqyese p\u00ebr kandidat\u00ebt e listave shum\u00ebem\u00ebrore t\u00eb k\u00ebshillave bashkiak\u00eb si dhe q\u00eb mandatet nominale t\u00eb k\u00ebshilltar\u00ebve bashkiak\u00eb t\u00eb shp\u00ebrndahen sipas k\u00ebtyre votave parap\u00eblqyese<\/strong>, nj\u00ebsoj si n\u00eb zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin.<\/p>\n\n\n\n Vet\u00ebm subjektet zgjedhore q\u00eb e tejkalojn\u00eb pragun prej 1% t\u00eb votave t\u00eb vlefshme t\u00eb fituara n\u00eb rang vendi p\u00ebrfitojn\u00eb nga shp\u00ebrndarja e mandateve (Neni 162, pika 1 e Kodit Zgjedhor), \u00e7ka krijon nj\u00eb barrier\u00eb n\u00eb praktik\u00eb t\u00eb pakap\u00ebrcyeshme p\u00ebr kandidat\u00ebt e propozuar nga zgjedh\u00ebsit, ve\u00e7an\u00ebrisht ata q\u00eb kandidojn\u00eb n\u00eb zona zgjedhore me num\u00ebr t\u00eb ul\u00ebt zgjedh\u00ebsish. Kjo krijon pabarazi n\u00eb gar\u00eb dhe i vendos n\u00eb nj\u00eb disavantazh t\u00eb theksuar kandidat\u00ebt e pavarur, t\u00eb cil\u00ebt konkurrojn\u00eb vet\u00ebm n\u00eb nj\u00eb zon\u00eb zgjedhore, nd\u00ebrsa partit\u00eb politike konkurrojn\u00eb n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin. Sa m\u00eb sip\u00ebr \u00ebsht\u00eb konfirmuar edhe nga Vendimi nr. 31, dat\u00eb 4.10.2021 i Gjykat\u00ebs Kushtetuese.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb garantohet barazia n\u00eb gar\u00eb dhe mund\u00ebsi reale q\u00eb kandidat\u00ebt e pavarur t\u00eb zgjidhen, KRIIK rekomandon q\u00eb n\u00eb rastin e kandidat\u00ebve t\u00eb pavarur t\u00eb mos ket\u00eb prag ligjor, <\/strong>pasi pragu natyror (n\u00eb nivel zone zgjedhore), n\u00ebse do t\u00eb ruhen zonat zgjedhore aktuale, \u00ebsht\u00eb m\u00eb i lart\u00eb se 1% n\u00eb \u00e7do rast.<\/p>\n\n\n\n Formula e aplikuar aktualisht p\u00ebr shp\u00ebrndarjen e mandateve mes partive politike (d\u2019Hondt) \u00ebsht\u00eb e njohur t\u00eb favorizoj\u00eb partit\u00eb me m\u00eb shum\u00eb vota ndaj atyre me m\u00eb pak t\u00eb tilla, duke d\u00ebmtuar proporcionalitetin mes votave t\u00eb marra dhe mandateve t\u00eb p\u00ebrfituara nga subjektet zgjedhore. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsohet proporcionaliteti mes votave q\u00eb nj\u00eb subjekt zgjedhor merr dhe numrit t\u00eb mandateve t\u00eb alokuara atij subjekti, KRIIK rekomandon q\u00eb t\u00eb konsiderohet aplikimi i nj\u00eb tjet\u00ebr formule matematikore, m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb, n\u00eb shp\u00ebrndarjen e mandateve<\/strong>. P.sh., mund t\u00eb konsiderohet aplikimi i formul\u00ebs s\u00eb Sainte-Lagu\u00eb, e cila ka qen\u00eb n\u00eb p\u00ebrdorim p\u00ebr ndarjen e mandateve brenda koalicioneve deri n\u00eb zgjedhjet e vitit 2017.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb gjykimin e KRIIK, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb shtetasit jasht\u00eb vendit t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsohen n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn e duhur, do t\u00eb duhet q\u00eb ata t\u00eb ken\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e vet t\u00eb dedikuar n\u00eb Kuvendin e Shqip\u00ebris\u00eb. Ky gjykim bazohet edhe n\u00eb faktin se, n\u00eb nj\u00eb mas\u00eb t\u00eb konsiderueshme, zgjedh\u00ebsit q\u00eb jetojn\u00eb jasht\u00eb vendit jetojn\u00eb aty n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb permanente, duke qen\u00eb, de facto nj\u00eb grupim me interesat dhe specifikat e veta t\u00eb ve\u00e7anta, \u00e7ka k\u00ebrkon q\u00eb edhe p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e tyre t\u00eb jen\u00eb t\u00eb dedikuar p\u00ebr p\u00ebrfaq\u00ebsimin e tyre. Kjo shkon n\u00eb linj\u00eb edhe me logjik\u00ebn e mbajtjes s\u00eb zonave zgjedhore aktuale dhe forcimin e lidhjes dhe llogaridh\u00ebnies mes t\u00eb zgjedhurve dhe zgjedh\u00ebsve, diskutuar m\u00eb sip\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebrfaq\u00ebsimi i dedikuar n\u00ebnkupton q\u00eb t\u00eb krijohen zona zgjedhore t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebr zgjedh\u00ebsit q\u00eb jetojn\u00eb jasht\u00eb vendit<\/strong>. Numri i deputet\u00ebve q\u00eb do t\u00eb zgjidhen n\u00eb k\u00ebto zona zgjedhore t\u00eb p\u00ebrcaktohet n\u00eb p\u00ebrputhje me statistika t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrta t\u00eb shtetit shqiptar n\u00eb lidhje me numrin e shqiptar\u00ebve q\u00eb jetojn\u00eb jasht\u00eb vendit. Numri mund t\u00eb rishihet n\u00eb vijim, kur t\u00eb dh\u00ebna m\u00eb t\u00eb sakta t\u00eb jen\u00eb disponib\u00ebl.<\/p>\n\n\n\n Praktika deri n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment ka treguar nj\u00eb hezitim t\u00eb shtetasve shqiptar\u00eb jasht\u00eb vendit p\u00ebr t\u2019u regjistruar. Nuk ka asnj\u00eb garanci apo arsye p\u00ebr t\u00eb menduar se ky hezitim do t\u00eb pak\u00ebsohet n\u00eb vijim\u00ebsi dhe se zgjedh\u00ebsit q\u00eb jetojn\u00eb jasht\u00eb do t\u00eb regjistrohen n\u00eb mas\u00eb t\u00eb konsiderueshme.<\/p>\n\n\n\n KRIIK rekomandon q\u00eb votimi i zgjedh\u00ebsve jasht\u00eb vendit t\u00eb mos kusht\u00ebzohet nga regjistrimi paraprak, por \u00e7do person q\u00eb d\u00ebshiron t\u00eb votoj\u00eb t\u00eb ket\u00eb mund\u00ebsin\u00eb ta b\u00ebj\u00eb k\u00ebt\u00eb, duke u paraqitur n\u00eb cil\u00ebndo qend\u00ebr votimi t\u00eb ngritur jasht\u00eb vendit dhe t\u00eb mund t\u00eb votoj\u00eb, bazuar n\u00eb nj\u00eb dokument identifikimi<\/strong>.[9]<\/a><\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrsa kjo metod\u00eb mund t\u00eb kritikohet p\u00ebr pasiguri t\u00eb garantimit t\u00eb mosvotimit t\u00eb dyfisht\u00eb, p\u00ebrdorimi i teknologjis\u00eb garanton q\u00eb n\u00ebse do t\u00eb ket\u00eb raste t\u00eb votimit t\u00eb dyfisht\u00eb, personat p\u00ebrgjegj\u00ebs do t\u00eb identifikohen gjat\u00eb verifikimit t\u00eb duplikateve t\u00eb shenjave t\u00eb gishtave q\u00eb kryen KQZ-ja pas zgjedhjeve dhe procedohen nga organet kompetente. P\u00ebr t\u00eb rritur garancin\u00eb se nuk do t\u00eb ket\u00eb votim t\u00eb dyfisht\u00eb gjat\u00eb dit\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve (pra siguria t\u00eb mos bazohet vet\u00ebm n\u00eb auditin e m\u00ebpassh\u00ebm, i cili nuk garanton parandalimin e votimit t\u00eb dyfisht\u00eb por vet\u00ebm identifikimin e shkel\u00ebsve pas faktit), mund t\u00eb konsiderohet q\u00eb sistemi i p\u00ebrdorur aktualisht nga KQZ-ja p\u00ebr identifikimin e zgjedh\u00ebsve t\u00eb mund\u00ebsoj\u00eb edhe ngarkimin e t\u00eb dh\u00ebnave p\u00ebr zgjedh\u00ebsit q\u00eb kan\u00eb votuar tanim\u00eb, n\u00eb koh\u00eb reale, n\u00eb nj\u00eb baz\u00eb t\u00eb dh\u00ebnash qendrore dhe personat q\u00eb tanim\u00eb kan\u00eb votuar t\u00eb sh\u00ebnjohen si t\u00eb till\u00eb n\u00eb list\u00ebn e zgjedh\u00ebsve n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin. Kjo do t\u00eb garantonte edhe eliminimin e votimit t\u00eb shum\u00ebfisht\u00eb brenda vendit, p\u00ebrve\u00e7se p\u00ebr zgjedh\u00ebsit jasht\u00eb. Teknikisht, sa m\u00eb sip\u00ebr, besohet t\u00eb jet\u00eb e realizueshme, pasi KQZ-ja ka aplikuar tanim\u00eb d\u00ebrgimin e t\u00eb dh\u00ebnave nga pajisjet e identifikimit elektronik drejt nj\u00eb baze t\u00eb dh\u00ebnash qendrore, me q\u00ebllim p\u00ebrllogaritjen e pjes\u00ebmarrjes, gjat\u00eb zgjedhjeve lokale t\u00eb vitit 2023).<\/p>\n\n\n\n Vlen t\u00eb theksohet, megjithat\u00eb, se aplikimi i k\u00ebtij propozimi kusht\u00ebzohet totalisht nga ofrimi i garancive t\u00eb plota p\u00ebr nj\u00eb sistem transmetimi t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave t\u00eb sigurt dhe t\u00eb mir\u00ebp\u00ebrgatitur p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur me sulme kibernetike potenciale<\/strong>, pasi duke qen\u00eb i lidhur n\u00eb rrjet dhe lejuar shk\u00ebmbimin e t\u00eb dh\u00ebnave n\u00eb hyrje dhe n\u00eb dalje, do t\u00eb jet\u00eb shum\u00eb m\u00eb vulnerab\u00ebl ndaj tyre.<\/p>\n\n\n\n KRIIK sugjeron q\u00eb zgjedh\u00ebsit jasht\u00eb vendit t\u00eb votojn\u00eb fizikisht, n\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsit\u00eb diplomatike t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb<\/strong> (ambasada dhe konsullata). N\u00eb ato vende ku \u00ebsht\u00eb e mundur (jo t\u00eb gjitha shtetet pranojn\u00eb di\u00e7ka t\u00eb till\u00eb dhe do t\u00eb varet edhe nga marr\u00ebveshjet bilaterale mes shtetit shqiptar dhe shteteve ku jetojn\u00eb votuesit jasht\u00eb vendit), t\u00eb konsiderohet mund\u00ebsia e ngritjes s\u00eb qendrave t\u00eb votimit edhe jasht\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsive diplomatike.<\/strong> Vendimi p\u00ebr numrin dhe vendndodhjen e qendrave t\u00eb votimit t\u00eb merret nga KQZ-ja, n\u00eb Kodin Zgjedhor t\u00eb p\u00ebrcaktohen kriteret se ku vendimi duhet t\u00eb bazohet, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb diskrecioni i institucionit t\u00eb minimizohet.<\/p>\n\n\n\n P\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar q\u00eb numri i qendrave t\u00eb votimit q\u00eb do t\u00eb ngrihen p\u00ebr zgjedh\u00ebsit jasht\u00eb vendit t\u00eb jet\u00eb i mjaftuesh\u00ebm, mund t\u00eb konsiderohet q\u00eb votimi t\u00eb jet\u00eb i shtrir\u00eb n\u00eb m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb dit\u00eb<\/strong> (p.sh., dit\u00ebn e shtun\u00eb p\u00ebrpara zgjedhjeve dhe vet\u00eb dit\u00ebn e diel).<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb tjet\u00ebr mas\u00eb q\u00eb mund t\u00eb konsiderohet p\u00ebr t\u00eb garantuar se do t\u00eb ngrihet nj\u00eb num\u00ebr i mjaftuesh\u00ebm qendrash votimi, \u00ebsht\u00eb q\u00eb zgjedh\u00ebsve q\u00eb jetojn\u00eb jasht\u00eb t\u2019u jepet mund\u00ebsia q\u00eb t\u00eb regjistrohen paraprakisht duke shprehur vullnetin e tyre p\u00ebr t\u00eb votuar n\u00eb nj\u00eb qytet t\u00eb caktuar<\/strong>. Ky proces t\u00eb mbyllet n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb mjaftueshme p\u00ebrpara dit\u00ebs s\u00eb zgjedhjeve, q\u00eb t\u2019i mund\u00ebsoj\u00eb KQZ-s\u00eb t\u00eb ngrej\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb mjaftuesh\u00ebm qendrash votimi. Kjo mund t\u00eb jet\u00eb e nevojshme s\u00eb paku n\u00eb disa raundet e para zgjedhore, p\u00ebr t\u00eb mund\u00ebsuar q\u00eb KQZ-ja t\u00eb ket\u00eb disa t\u00eb dh\u00ebna bazuar mbi t\u00eb cilat t\u00eb ngrej\u00eb qendrat e votimit. Ky regjistrim paraprak nuk n\u00ebnkupton q\u00eb shtetasi t\u00eb jap\u00eb adres\u00ebn e vet dhe t\u00eb mos ket\u00eb efekt n\u00eb ndryshimin e adres\u00ebs s\u00eb tyre (shih pik\u00ebn m\u00eb sip\u00ebr mbi regjistrimin e zgjedh\u00ebsve jasht\u00eb vendit) apo q\u00eb t\u00eb shkoj\u00eb patjet\u00ebr p\u00ebr t\u00eb votuar n\u00eb at\u00eb qend\u00ebr votimi, por t\u00eb p\u00ebrdoret vet\u00ebm si e dh\u00ebn\u00eb statistikore nga KQZ-ja p\u00ebr t\u00eb ngritur nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm qendrash votimi.<\/p>\n\n\n\n Komisioni i Qendr\u00ebs s\u00eb Votimit p\u00ebr Qendrat e Votimit jasht\u00eb vendit duhet t\u00eb ket\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn p\u00ebrb\u00ebrje si KQV-t\u00eb brenda vendit.<\/p>\n\n\n\n KRIIK rekomandon q\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha qendrat e votimit t\u00eb ngritura jasht\u00eb vendit t\u00eb aplikohet votimi dhe num\u00ebrimi elektronik<\/strong>, pavar\u00ebsisht mas\u00ebs n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn kjo do t\u00eb aplikohet brenda vendit. Kjo do t\u00eb garantoj\u00eb q\u00eb rezultatet paraprake t\u00eb d\u00ebrgohen menj\u00ebher\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb pritet mb\u00ebrritja e materialeve zgjedhore n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\nNJOFTIM P\u00cbR SHTYP<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\n
\n\n\n\nR E K O M A N D I M E<\/u><\/strong><\/h1>\n\n\n\n
MBI P\u00cbRMIR\u00cbSIMIN E KUADRIT LIGJOR P\u00cbR ZGJEDHJET, N\u00cb KUAD\u00cbR T\u00cb PROCESIT T\u00cb REFORM\u00cbS ZGJEDHORE<\/em><\/strong><\/em><\/strong><\/h2>\n\n\n\n
\n
I. Rekomandime n\u00eb lidhje me \u00e7\u00ebshtjet n\u00eb planin e pun\u00ebs s\u00eb Komisionit t\u00eb Posa\u00e7\u00ebm Parlamentar p\u00ebr Reform\u00ebn Zgjedhore<\/a><\/h1>\n\n\n\n
I.1. Regjistrimi i subjekteve zgjedhore dhe kandidat\u00ebve dhe numri i tyre p\u00ebr \u00e7do zon\u00eb zgjedhore<\/a><\/h2>\n\n\n\n
I.1.1. Garantimi se partit\u00eb politike q\u00eb do t\u00eb regjistrohen n\u00eb zgjedhje funksionojn\u00eb sipas normave demokratike dhe kuadrit ligjor<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.1.2. Afati fundor p\u00ebr zot\u00ebrimin e mandatit q\u00eb nj\u00eb subjekt zgjedhor t\u00eb \u00e7lirohet nga detyrimi p\u00ebr t\u00eb mbledhur firma mb\u00ebshtet\u00ebse<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.1.3. Pabarazia e vot\u00ebs mes zonave zgjedhore n\u00eb zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin e Shqip\u00ebris\u00eb<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.1.4. Shmangia e konfliktit t\u00eb interesit (kandidat\u00eb p\u00ebr k\u00ebshilltar\u00eb bashkiak\u00eb n\u00eb lidhje t\u00eb af\u00ebrta familjare)<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.1.5. Kriteret p\u00ebr t\u00ebrheqjen nga gara zgjedhore p\u00ebr kandidat\u00ebt<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.1.6. Dor\u00ebheqja e deputet\u00ebve apo k\u00ebshilltar\u00ebve bashkiak\u00eb t\u00eb zgjedhur si t\u00eb pavarur<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.1.7. Rritja e transparenc\u00ebs n\u00eb lidhje me kandidat\u00ebt p\u00ebr deputet\u00eb apo k\u00ebshilltar\u00eb bashkiak\u00eb<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.1.8. Mosplot\u00ebsia e dokumentacionit p\u00ebr regjistrim (marr\u00ebveshja mes partive politike pjes\u00eb e nj\u00eb koalicioni)<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.2. Zgjedh\u00ebsit dhe p\u00ebrgatitja e list\u00ebs s\u00eb zgjedh\u00ebsve;<\/a><\/h2>\n\n\n\n
I.2.1. Njoftimi me shkrim i zgjedh\u00ebsve n\u00eb vendbanim<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.2.2. Auditimi i listave t\u00eb zgjedh\u00ebsve<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.3. Barazia gjinore p\u00ebr organet e zgjedhura dhe administrat\u00ebn zgjedhore;<\/a><\/h2>\n\n\n\n
I.3.1 Rritja e kuot\u00ebs gjinore p\u00ebr listat p\u00ebr Kuvendin dhe alokimi i fondeve publike bazuar edhe n\u00eb numrin e grave t\u00eb zgjedhura<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.4. Zona zgjedhore dhe numri i mandateve p\u00ebr \u00e7do zon\u00eb si dhe shp\u00ebrndarja e mandateve (Vendimi nr. 28, dat\u00eb 30.06.2021 i Gjykat\u00ebs Kushtetuese)<\/a><\/h2>\n\n\n\n
I.4.1. Renditja e kandidat\u00ebve fitues vet\u00ebm sipas vullnetit popullor (numrit t\u00eb votave parap\u00eblqyese) duke eliminuar \u00e7do kufizim artificial<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.4.2. Numri i zonave zgjedhore n\u00eb zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.4.3. Votimi parap\u00eblqyes p\u00ebr kandidat\u00ebt p\u00ebr k\u00ebshillat vendor\u00eb<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.4.4. Garantimi q\u00eb kandidat\u00ebt e pavarur t\u00eb ken\u00eb mund\u00ebsi efektive p\u00ebr t\u2019u zgjedhur<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.4.5. Z\u00ebvend\u00ebsimi i formul\u00ebs p\u00ebr shp\u00ebrndarjen e mandateve me nj\u00eb formul\u00eb q\u00eb garanton shp\u00ebrndarje m\u00eb proporcionale t\u00eb mandateve<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.5. Implementimi i t\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb vot\u00ebs p\u00ebr shtetasit jasht\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe skemat e mundshme t\u00eb realizimit t\u00eb saj (Vendimi nr. 38, dat\u00eb 09.12.2022 i Gjykat\u00ebs Kushtetuese);<\/a><\/h2>\n\n\n\n
I.5.1. P\u00ebrllogaritja e vot\u00ebs dhe p\u00ebrfaq\u00ebsimi<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.6. Regjistrimi dhe p\u00ebrgatitja e list\u00ebs s\u00eb zgjedh\u00ebsve me q\u00ebndrim jasht\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb<\/a><\/h2>\n\n\n\n
I.6.1. Votimi t\u00eb mos jet\u00eb i kusht\u00ebzuar nga regjistrimi paraprak<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.7. Metodologjia e votimit p\u00ebr zgjedh\u00ebsit me q\u00ebndrim jasht\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb;<\/a><\/h2>\n\n\n\n
I.7.1. Metodologjia e votimit<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.8. Administrimi i procesit zgjedhor dhe num\u00ebrimi i votave p\u00ebr zgjedh\u00ebsit me q\u00ebndrim jasht\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/a><\/h2>\n\n\n\n
I.8.1. P\u00ebrb\u00ebrja e komisioneve t\u00eb qendrave t\u00eb votimit t\u00eb ngritura jasht\u00eb vendit<\/a><\/h3>\n\n\n\n
I.8.2. Aplikimi i teknologjis\u00eb n\u00eb qendrat e votimit t\u00eb ngritura jasht\u00eb vendit<\/a><\/h3>\n\n\n\n