Shkarko Qendrimin Publik<\/a> ne pdf<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dit\u00ebn e sotme, dat\u00eb 27 mars 2023, subjektet zgjedhore t\u00eb regjistruara tashm\u00eb n\u00eb Komisionin Qendror t\u00eb Zgjedhjeve, do t\u00eb depozitojn\u00eb p\u00ebr regjistrim kandidat\u00ebt e p\u00ebrzgjedhur prej tyre p\u00ebr Kryetar\u00eb t\u00eb Bashkive dhe An\u00ebtar\u00eb t\u00eb K\u00ebshillave Bashkiak\u00eb, p\u00ebr gar\u00ebn elektorale t\u00eb 14 majit 2023.<\/p>\n\n\n\n Kandidat\u00ebt p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb komponentin kryesor t\u00eb ofert\u00ebs elektorale<\/strong> q\u00eb klasa politike n\u00eb vend me kapacitetet, p\u00ebrvoj\u00ebn dhe maturin\u00eb q\u00eb zot\u00ebron do t\u2019i ofroj\u00eb vendit dhe popullit shqiptar, si administrator\u00eb p\u00ebr sigurimin e vet\u00ebqeverisjes dhe mir\u00ebqeverisjes vendore p\u00ebr kat\u00ebrvje\u00e7arin e ardhsh\u00ebm.<\/p>\n\n\n\n Koalicioni p\u00ebr Reforma, Integrim dhe Institucione t\u00eb Konsoliduara (KRIIK), n\u00eb vazhd\u00ebn e angazhimit t\u00eb tij konstant p\u00ebr monitorimin e integritetit t\u00eb procesit zgjedhor<\/strong>, i cili lidhet ngusht\u00ebsisht e s\u00eb pari me t\u00ebr\u00eb situat\u00ebn politike e institucionale q\u00eb i paraprin, shpreh shqet\u00ebsimin<\/strong> e tij p\u00ebr nivelin e p\u00ebrgjegjshm\u00ebris\u00eb, maturis\u00eb dhe dialogut politik e institucional t\u00eb deritanish\u00ebm<\/strong> t\u00eb treguar dhe zhvilluar nga klasa politike aktuale, i cili nuk i p\u00ebrgjigjet n\u00eb asnj\u00eb form\u00eb aspiratave, pritshm\u00ebrive dhe interesave t\u00eb qytetarit t\u00eb thjesht\u00eb shqiptar dhe vendit.<\/p>\n\n\n\n KRIIK sjell n\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb opinionit publik, p\u00ebrfshi partner\u00ebt e r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, se k\u00ebto zgjedhje n\u00eb pik\u00ebpamje t\u00eb ofert\u00ebs elektorale dhe produktit q\u00eb pritet prej tyre duhet t\u00eb jen\u00eb dhe t\u00eb mbeten t\u00ebr\u00ebsisht t\u00eb natyr\u00ebs administrative e lokale.<\/p>\n\n\n\n Por n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, ndryshe nga sa propogandohet gjer\u00ebsisht, n\u00eb pik\u00ebpamje t\u00eb kontekstit dhe angazhimit t\u00ebr\u00ebsor e me \u00e7do mjet t\u00eb maxhoranc\u00ebs, k\u00ebto zgjedhje konstatohet se jan\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr se politike<\/strong>. Kjo konsiderat\u00eb p\u00ebrforcohet ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb pik\u00ebpamje t\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebs demokratike q\u00eb po krijon ky proces zgjedhor[i]<\/sup><\/a>, kontekstit n\u00eb t\u00eb cilin po zhvillohet[ii]<\/sup><\/a>, p\u00ebrvijimit t\u00eb marr\u00ebdh\u00ebnieve politike e institucionale, si dhe adresimit t\u00eb sfidave madhore t\u00eb k\u00ebrkuara p\u00ebr tu p\u00ebrmbushur n\u00ebp\u00ebrmjet raporteve t\u00eb ODIHR[iii]<\/sup><\/a>, Parlamentit Europian[iv]<\/sup><\/a>, Departamentit t\u00eb Shtetit[v]<\/sup><\/a> apo edhe t\u00eb institucioneve t\u00eb tjera t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme nd\u00ebrkomb\u00ebtare.<\/p>\n\n\n\n Procesi Zgjedhor i 14 majit 2023, \u00ebsht\u00eb i treti[vi]<\/sup><\/a> i mbajtur pas kriz\u00ebs politike 2017-2020, Marr\u00ebveshjes Politike t\u00eb 5 Qershorit 2020 dhe amendimeve t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb Kodit Zgjedhor q\u00eb pasuan, ku nj\u00eb pjes\u00eb e tyre u krye n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb nj\u00ebanshme prej maxhoranc\u00ebs, p\u00ebrfshi ndryshimin n\u00eb Kushtetut\u00eb t\u00eb rregullave t\u00eb loj\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Ky proces zgjedhor vjen pas d\u00ebshtimit t\u00eb deritanish\u00ebm t\u00eb<\/strong> m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb t\u00eb b\u00ebrit politik\u00eb prej aktor\u00ebve politik\u00eb e vendimmarr\u00ebs; t\u00eb aft\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u00eb zhvilluar p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb politike e institucionale n\u00eb funksion t\u00eb nj\u00eb dialogu t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb i cili duhet t\u00eb zhvillohet s\u00eb pari n\u00eb sall\u00ebn e parlamentit; t\u00eb nd\u00ebrmarrjes s\u00eb reformave madhore sikurse u premtua p\u00ebr k\u00ebt\u00eb legjislatur\u00eb, duke sh\u00ebnuar turpsh\u00ebm d\u00ebshtimin e reform\u00ebs administrativo-territoriale dhe t\u00eb reform\u00ebs zgjedhore[vii]<\/sup><\/a>; t\u00eb mund\u00ebsis\u00eb p\u00ebr nj\u00eb funksionim normal t\u00eb Parlamentit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Institucionit m\u00eb t\u00eb Lart\u00eb t\u00eb Republik\u00ebs i cili ushtron dhe p\u00ebrfaq\u00ebson sovranitetin e popullit shqiptar. <\/p>\n\n\n\n K\u00ebto zgjedhje afektohen drejtp\u00ebrdrejt edhe nga mbajtja n\u00eb nj\u00eb kontekst paq\u00ebndrueshm\u00ebrie t\u00eb sken\u00ebs politike, p\u00ebrsa koh\u00eb q\u00eb t\u00ebr\u00eb sistemi politiko-institucional \u00ebsht\u00eb ngritur mbi baz\u00ebn e parimit t\u00eb balanc\u00ebs politike t\u00eb dy forcave m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha<\/strong>, Partis\u00eb Socialiste dhe Partis\u00eb Demokratike, i shtrir\u00eb ky n\u00eb t\u00ebr\u00eb kapilar\u00ebt e shtetit n\u00eb vend, duke mos l\u00ebn\u00eb n\u00eb asnj\u00eb \u00e7ast hap\u00ebsir\u00ebn e nevojshme p\u00ebr rritjen dhe konsolidimin e institucioneve dhe t\u00eb shtetit ligjor, sikurse aspironte Kushtetuta e Republik\u00ebs e miratuar me referendumin popullor t\u00eb 1998-\u00ebs.<\/p>\n\n\n\n Situata e komplikuar n\u00eb kampin e partis\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe opozitare, Partis\u00eb Demokratike, e cila ka n\u00eb thelb problemin e demokracis\u00eb s\u00eb brendshme, problem i cili manifestohet gjer\u00ebsisht n\u00eb t\u00eb gjitha partit\u00eb politike n\u00eb vend, p\u00ebrshir\u00eb Partin\u00eb Socialiste, duket se do t\u00eb ket\u00eb impaktin e saj n\u00eb administrimin e procesit zgjedhor, konkretisht n\u00eb pik\u00ebpamje t\u00eb besueshm\u00ebris\u00eb q\u00eb do t\u00eb manifestoj\u00eb procesi pas v\u00ebshtir\u00ebsis\u00eb konkrete p\u00ebr t\u00eb balancuar politikisht me komisioner\u00eb komisionet e administrimit t\u00eb nivelit t\u00eb dyt\u00eb dhe t\u00eb tret\u00eb<\/strong>, sikurse u evidentua gjat\u00eb Zgjedhjeve t\u00eb Pjesshme Vendore t\u00eb 6 marsit 2022.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst politik e institucional t\u00eb agravuar e t\u00eb vazhduesh\u00ebm, ku p\u00ebrgjegj\u00ebsia \u00ebsht\u00eb t\u00ebr\u00ebsisht e klas\u00ebs politike, ve\u00e7an\u00ebrisht e partive parlamentare dhe lidershipit t\u00eb tyre, duket se lidershipi i partive politike kryesore ka nisur s\u00ebrish turra-vrapin elektoral p\u00ebr t\u00eb legjitimuar n\u00eb zgjedhjet e rradh\u00ebs establishmentin politik si dhe dominanc\u00ebn n\u00eb pushtet<\/strong>. Ve\u00e7an\u00ebrisht maxhoranca socialiste, e cila duket se nuk do q\u00eb t\u00eb ndalet, por do t\u00eb fitoj\u00eb\/mbaj\u00eb me \u00e7do kusht pushtetin, pavar\u00ebsisht kostove dhe praktik\u00ebs negative q\u00eb krijon dhe sh\u00ebnjon n\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebn demokratike t\u00eb institucioneve dhe demokracis\u00eb n\u00eb vend.<\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrkoh\u00eb, qytetari shqiptar n\u00eb funksion t\u00eb t\u00eb cilit dhe p\u00ebr interes t\u00eb t\u00eb cilit \u00ebsht\u00eb ngritur t\u00ebr\u00eb sistemi politiko-juridiko-kushtetues q\u00eb legjitimohet p\u00ebrmes zgjedhjeve t\u00eb lira e t\u00eb pandikuara, \u00ebsht\u00eb duke u p\u00ebrballur p\u00ebrdit\u00eb me pasigurin\u00eb, korrupsionin galopant dhe kriminalitetin e lart\u00eb<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Nevojitet t\u00eb sillen vazhdimisht n\u00eb v\u00ebm\u00ebndje nj\u00eb s\u00ebr\u00eb problemesh thelb\u00ebsore p\u00ebr shtetin demokratik dhe sistemin demokratik q\u00eb Shqip\u00ebria ka, si: mungesa e liris\u00eb s\u00eb medias[viii]<\/sup><\/a>, presioni ndaj mediave nga ana e Qeveris\u00eb[ix]<\/sup><\/a>, p\u00ebrdorimi i medias nga ana e pronar\u00ebve dhe grupeve kriminale n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb paduhur[x]<\/sup><\/a>; mungesa e pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb gjyq\u00ebsorit[xi]<\/sup><\/a>, korrupsionin endemik dhe sistematik[xii]<\/sup><\/a>, fenomemin e p\u00ebrdorimit t\u00eb burimeve shtet\u00ebrore p\u00ebr p\u00ebrfitim elektoral p\u00ebrgjat\u00eb zgjedhjeve parlamentare t\u00eb vitit 2021[xiii]<\/sup><\/a>, c\u00ebnimin e lirive, t\u00eb drejtave politike dhe t\u00eb vullnetit t\u00eb lir\u00eb t\u00eb zgjedh\u00ebsve n\u00eb zgjedhje[xiv]<\/sup><\/a>, etj.<\/p>\n\n\n\n KRIIK si nj\u00eb aktor i cili e ka nisur monitorimin e k\u00ebtij procesi zgjedhor q\u00eb prej shpalljes s\u00eb dekretit t\u00eb Presidentit t\u00eb Republik\u00ebs, gjen rastin t\u2019i b\u00ebj\u00eb thirrje lidershipit dhe t\u00eb gjith\u00eb partive politike, si dhe funksionar\u00ebve publik\u00eb q\u00eb t\u00eb reflektojn\u00eb, marrin p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e duhura duke treguar vizion e pjekuri politike<\/strong>. Sovraniteti dhe pushteti i takon qytetar\u00ebve. Zgjedhjet gjithashtu.<\/p>\n\n\n\n Politika duhet t\u00eb konkurroj\u00eb p\u00ebrpos ofertave elektorale, me cil\u00ebsin\u00eb e integritetit t\u00eb procesit, gar\u00ebs elektorale q\u00eb nd\u00ebrton dhe kushtet reale n\u00eb t\u00eb cilat fton t\u00eb shprehet vullneti vet\u00ebvendos\u00ebs dhe i pac\u00ebnuar i t\u00eb gjith\u00eb qytetar\u00ebve.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zgjedhjet Vendore t\u00eb 14 majit duhet domosdoshm\u00ebrisht t\u00eb mbahen me integritet dhe legjitimitet t\u00eb plot\u00eb, si nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb n\u00eb dobi t\u00eb qytetar\u00ebve n\u00eb rradh\u00eb t\u00eb par\u00eb, por edhe n\u00eb p\u00ebrligjje t\u00eb angazhimeve nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb marra nga Shqip\u00ebria<\/strong> si An\u00ebtar i K\u00ebshillit t\u00eb Sigurimit t\u00eb Organizat\u00ebs s\u00eb Kombeve t\u00eb Bashkuara, apo edhe si procesi i par\u00eb zgjedhor i organizuar pas \u00e7eljes zyrtare t\u00eb negociatave me Bashkimin Europian.<\/p>\n\n\n\n Tashm\u00eb figurojn\u00eb t\u00eb rregjistruara n\u00eb Komisionin Qendror t\u00eb Zgjedhjeve 47 parti politike<\/strong>[xv]<\/sup><\/strong><\/a>, gjasht\u00eb prej t\u00eb cilave jan\u00eb grupuar n\u00eb <\/strong>dy koalicione<\/strong>[xvi]<\/sup><\/strong><\/a>.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Klima e tensionuar politike, si dhe problematika brenda partis\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe opozitare, zhvendos\u00ebn v\u00ebmendjen nga oferta elektorale q\u00eb partit\u00eb duhet t\u00eb prezantonin, duke filluar s\u00eb pari me kandidat\u00ebt e m\u00eb pas edhe me platformat elektorale t\u00eb vet\u00ebqeverisjes vendore p\u00ebr secil\u00ebn bashki, k\u00ebto t\u00eb fundit t\u00eb munguara prej koh\u00ebsh.<\/p>\n\n\n\n KRIIK \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr aktor\u00ebt q\u00eb ka b\u00ebr\u00eb vazhdimisht thirrje para \u00e7do procesi zgjedhor, duke iu bashkuar k\u00ebrkes\u00ebs dhe nevoj\u00ebs s\u00eb qytetar\u00ebve p\u00ebr t\u00eb patur kandidat\u00eb t\u00eb cil\u00ebt g\u00ebzojn\u00eb integritet t\u00eb plot\u00eb moral, ligjor dhe profesional, si dhe kapacitetin e nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr e zhvilluar p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e t\u00eb zgjedhurit vendor<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Ashtu sikund\u00ebr ka v\u00ebn\u00eb theksin edhe n\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb q\u00eb k\u00ebta kandidat\u00eb, qoft\u00eb ata p\u00ebr kryetar bashkie, qoft\u00eb ata p\u00ebr an\u00ebtar\u00eb t\u00eb k\u00ebshillave bashkiak\u00eb, t\u00eb legjitimohen n\u00ebp\u00ebrmjet forumeve demokratike brenda partive politike, sikurse parashikon fryma e g\u00ebrma e Kushtetut\u00ebs<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Por pavar\u00ebsisht q\u00ebndrimeve konstante t\u00eb qytetar\u00ebve dhe aktor\u00ebve vendas, p\u00ebrfshir\u00eb edhe partner\u00ebt e r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u00eb, deri m\u00eb tani nuk \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb asnj\u00eb transparenc\u00eb e plot\u00eb mbi procesin dhe kandidaturat e p\u00ebrzgjedhura<\/strong>. Madje nga sa \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb publike, nga maxhoranca duket se disa kandidatura jan\u00eb (ri)kandiduar pavar\u00ebsisht standardit dhe pritshm\u00ebrive t\u00eb vendosura e t\u00eb legjitimuara nga t\u00ebr\u00eb konteksti i p\u00ebrshkruar m\u00eb sip\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, duke marr\u00eb n\u00eb konsiderat\u00eb parimet kushtetuese, standardet ligjore e demokratike, pritshm\u00ebrit\u00eb ndaj vlerave euro-atlantike, problematikat e sip\u00ebrp\u00ebrmendura e sfidat q\u00eb ka vendi, si dhe nisur nga p\u00ebrvoja e KRIIK n\u00eb analizat e proceseve t\u00eb m\u00ebparshme zgjedhore,<\/p>\n\n\n\n u b\u00ebhet thirrje partive politike dhe subjekteve zgjedhore q\u00eb n\u00eb nd\u00ebrtimin e ofert\u00ebs elektorale p\u00ebr qeverisjen vendore t\u00eb vendit t\u00eb marrin n\u00eb konsiderat\u00eb<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n \u00a7 Dh\u00ebnien e v\u00ebmendjes s\u00eb duhur, hap\u00ebsir\u00ebs s\u00eb plot\u00eb dhe mb\u00ebshtetjen pa rezerva t\u00eb legjitimimit, s\u00eb pari gjat\u00eb fushat\u00ebs elektorale dhe, m\u00eb pas, funksionimit real t\u00eb vet\u00ebqeverisjes vendore<\/strong> p\u00ebrgjat\u00eb mandatit t\u00eb ardhsh\u00ebm 2023-2027;<\/p>\n\n\n\n \u00a7 Nd\u00ebrtimin e programeve konkurruese elektorale vendore<\/strong>, t\u00eb p\u00ebrshtatura sipas specifikave t\u00eb nevojave, kapaciteteve dhe perspektivave t\u00eb zhvillimit t\u00eb secil\u00ebs bashki<\/strong>, duke materializuar aty vizionin dhe interesat m\u00eb t\u00eb mira t\u00eb komunitetit, t\u00eb konsultuara paraprakisht, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse, gjith\u00ebp\u00ebrfshir\u00ebse e t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb me komunitetet lokale respektive;<\/p>\n\n\n\n \u00a7 Vler\u00ebsimin real t\u00eb komunitetit lokal n\u00eb \u00e7do bashki<\/strong>, duke zgjedhur dhe promovuar kapacitetet lokale ekzistuese, e zgjedhur prej tyre kandidat\u00ebt m\u00eb t\u00eb mir\u00eb<\/strong> p\u00ebr drejtimin e organeve t\u00eb nes\u00ebrme t\u00eb qeverisjes vendore.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb qasje e till\u00eb \u00ebsht\u00eb jo vet\u00ebm konform frym\u00ebs dhe g\u00ebrm\u00ebs s\u00eb Kushtetut\u00ebs[xvii]<\/sup><\/a>, por nga ana tjet\u00ebr nxit dhe siguron jet\u00ebsimin e parimeve t\u00eb demokracis\u00eb vendore, zhvillimin dhe vler\u00ebsimin e kapaciteteve lokale partiake dhe politike<\/strong>, si dhe jet\u00ebsimin e t\u00eb b\u00ebrit politik\u00eb dhe t\u00eb mbajtjes gjall\u00eb t\u00eb demokracis\u00eb n\u00eb lokalitet dhe n\u00eb brendi t\u00eb vet\u00eb partive politike;<\/p>\n\n\n\n \u00a7 Heqjen dor\u00eb nga mbajtja peng e qeverisjes dhe demokracis\u00eb vendore<\/strong>, n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb katapultuarve nga partia n\u00eb q\u00ebnd\u00ebr t\u00eb atyre individ\u00ebve kandidat\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt, megjith\u00ebse mund t\u00eb jen\u00eb me origjin\u00eb nga bashkia ku k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb kandidojn\u00eb, kan\u00eb koh\u00eb e vite q\u00eb e kan\u00eb nd\u00ebrtuar jet\u00ebn n\u00eb kryeqytet apo jasht\u00eb vendit dhe nuk kan\u00eb asnj\u00eb lidhje t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb me komunitetin[xviii]<\/sup><\/a>, p\u00ebrpos lidhjes s\u00eb ngusht\u00eb si p\u00ebrfaq\u00ebsues i besuar dhe me lidhje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb me lidershipin e partis\u00eb politike p\u00ebrkat\u00ebse, apo edhe i interesave t\u00eb ngushta politike apo private t\u00eb k\u00ebtyre t\u00eb fundit.<\/p>\n\n\n\n Kjo lloj qasjeje n\u00eb vite ka krijuar edhe situata qesharake, nj\u00ebkoh\u00ebsisht edhe fyese p\u00ebr komunitetin<\/strong>, kur kandidat\u00eb t\u00eb till\u00eb dhe familja e tyre nuk kan\u00eb patur mund\u00ebsi as t\u00eb votonin p\u00ebr vet\u00ebn e tyre, pasi nuk figuronin n\u00eb list\u00ebn e zgjedh\u00ebsve. Kjo, pasi zhvendosja e vendbanimit prej tyre nga kryeqyteti n\u00eb bashkin\u00eb ku kandiduan, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb pas hartimin p\u00ebrfundimtar t\u00eb list\u00ebs s\u00eb zgjedh\u00ebsve[xix]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n \u00a7 Reflektimin n\u00eb list\u00ebn e kandidat\u00ebve t\u00eb k\u00ebshillave bashkiak\u00eb t\u00eb diversitetit t\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb popullsis\u00eb lokale<\/strong>, si p\u00ebrfaq\u00ebsues, nj\u00ebkoh\u00ebsisht rezident\u00eb, t\u00eb nj\u00ebsive administrative p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse t\u00eb bashkis\u00eb, duke respektuar e zbatuar realisht parimin e barazis\u00eb dhe t\u00eb mosdiskriminimit.<\/p>\n\n\n\n Partit\u00eb politike duhet t\u00eb sigurojn\u00eb q\u00eb kandidat\u00ebt potencial\u00eb t\u00eb mos diskriminohen n\u00eb asnj\u00eb rast p\u00ebr shkak t\u00eb rac\u00ebs, gjinis\u00eb, p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb etnike, religjionit apo ndonj\u00eb karakteristike tjet\u00ebr.<\/p>\n\n\n\n Procesi zgjedhor p\u00ebr Organet e Qeverisjes Vendore \u00ebsht\u00eb shembulli m\u00eb i mir\u00eb p\u00ebr materializimin e t\u00ebr\u00eb angazhimeve dhe detyrimeve t\u00eb nd\u00ebrmarra nga shteti shqiptar p\u00ebr t\u00eb siguruar pjes\u00ebmarrjen demokratike<\/strong>, e ku t\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhet realitet d\u00ebgjimi n\u00eb procesin politik i t\u00eb gjith\u00eb z\u00ebrave n\u00eb shoq\u00ebri;<\/p>\n\n\n\n \u00a7 Mosp\u00ebrfshirjen n\u00eb list\u00ebn e kandidat\u00ebve p\u00ebr an\u00ebtar\u00eb t\u00eb k\u00ebshillave bashkiak\u00eb t\u00eb individ\u00ebve t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb titullar\u00eb apo zyrtar\u00eb n\u00eb institucionet q\u00ebndrore, apo atyre me var\u00ebsi q\u00ebndrore<\/strong>, pasi kjo p\u00ebrb\u00ebn de facto<\/em> kapje dhe nj\u00eb dirigjim i drejt\u00ebp\u00ebrdrejt\u00eb i polikave lokale, nga politika q\u00ebndrore e qeveris\u00eb, n\u00eb kund\u00ebrshtim me t\u00eb gjitha parimet, aspiratat dhe parashikimet kushtetuese e europiane t\u00eb demokracis\u00eb dhe autonomis\u00eb vendor\u00eb;<\/p>\n\n\n\n \u00a7 Nd\u00ebrtimin e t\u00ebr\u00eb fushat\u00ebs elektorale p\u00ebrgjat\u00eb 30 dit\u00ebve t\u00eb parashikuara nga ligji, duke mb\u00ebshtetur dhe promovuar programet elektorale lokale<\/strong> t\u00eb prezantuara dhe mbrojtura n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb drejt\u00ebp\u00ebrdrejt\u00eb prej kandidat\u00ebve p\u00ebr kryebashkiak\u00eb dhe atyre si an\u00ebtar\u00eb t\u00eb k\u00ebshillave bashkiak\u00eb, pa dallim;<\/p>\n\n\n\n \u00a7 Nxitjen e pjes\u00ebmarrjes aktive dhe konkrete n\u00eb fushat\u00eb elektorale t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb kandidat\u00ebve n\u00eb list\u00ebn e an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb k\u00ebshillave bashkiak\u00eb<\/strong>, n\u00ebn prezumimin se \u00e7donj\u00ebri prej tyre do t\u00eb fitoj\u00eb t\u00eb nes\u00ebrmen e zgjedhjeve pavar\u00ebsisht renditjes n\u00eb list\u00eb, duke u kujdesur q\u00eb t\u00eb sigurohet ve\u00e7an\u00ebrisht promovimi i kandidateve gra, si dhe mb\u00ebshtetja financiare e nevojshme, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb barabart\u00eb<\/strong>, nga fonde dhe burime t\u00eb partis\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse politike;<\/p>\n\n\n\n \u00a7 Shmangien e kandidimit fiktiv si p\u00ebr kryetar bashkie, por ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr an\u00ebtar t\u00eb k\u00ebshillit bashkiak<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Plot\u00ebsimi fiktiv i listave t\u00eb kandidat\u00ebve, me q\u00ebllimin q\u00eb nj\u00eb ose disa kandidat\u00eb t\u00eb marrin pjes\u00eb n\u00eb gar\u00eb me formatin e nj\u00eb partie politike \u00ebsht\u00eb praktik\u00eb e kund\u00ebrligjshme zgjedhore, sepse c\u00ebnon parimin e konkurrueshm\u00ebris\u00eb dhe barazin\u00eb e pal\u00ebve n\u00eb gar\u00eb<\/strong>[xx]<\/sup><\/a>. <\/p>\n\n\n\n Partit\u00eb politike duhet t\u00eb b\u00ebjn\u00eb p\u00ebrpjekje maksimale dhe t\u00eb ndalin kandidimin p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtin K\u00ebshill Bashkiak t\u00eb personave me lidhje familjare t\u00eb shkall\u00ebs s\u00eb par\u00eb<\/strong>, pasi Ligji \u201cP\u00ebr Vet\u00ebqeverisjen Vendore\u201d parashikon se nuk mund t\u00eb jen\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit k\u00ebshill personat nga e nj\u00ebjta familje[xxi]<\/sup><\/a>. Kandidimi, pavar\u00ebsisht k\u00ebtij ndalimi ligjor, n\u00eb kushtet praktike t\u00eb njohjes paraprakisht t\u00eb pamund\u00ebsis\u00eb p\u00ebr tu zgjedhur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb nj\u00ebkohshme t\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs familje, e v\u00eb partin\u00eb politike dhe kandidatin n\u00eb kushtet e kandidimit fiktiv.<\/p>\n\n\n\n Sillet n\u00eb v\u00ebmendje se nga v\u00ebzhgimi i b\u00ebr\u00eb listave t\u00eb kandidat\u00ebve n\u00eb zgjedhjet vendore t\u00eb vitit 2019 rezultoi se ky detyrim ligjor nuk u respektua nga asnj\u00eb parti politike<\/strong>[xxii]<\/sup><\/a> pjes\u00ebmarr\u00ebse, pasi jo vet\u00ebm q\u00eb rezultuan kandidat\u00eb p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtin k\u00ebshill, por edhe p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn parti politike.<\/p>\n\n\n\n \u00a7 Sigurimin e past\u00ebrtis\u00eb e figur\u00ebs s\u00eb \u00e7do kandidati<\/strong> duke siguruar paraprakisht, p\u00ebrpara d\u00ebrgimit t\u00eb emrit si kandidat, s\u00eb paku, p\u00ebr zbatimin e ligjit t\u00eb ashtuquajtur t\u00eb dekriminalizimit<\/strong>[xxiii]<\/sup><\/a> .<\/p>\n\n\n\n N\u00eb gjykimin e KRIIK \u00ebsht\u00eb i papranuesh\u00ebm deklarimi i zyrtar\u00ebve t\u00eb mazhoranc\u00ebs p\u00ebr nj\u00eb proces t\u00eb pamundur filtrimi paraprak t\u00eb kandidat\u00ebve t\u00eb ofruar. Mbledhja dhe p\u00ebrpunimi paraprakisht i formular\u00ebve t\u00eb vetdeklarimit[xxiv]<\/sup><\/a>, apo filtrimi paraprakisht i informacioneve q\u00eb mund t\u00eb mblidhen apo zot\u00ebrohen nga databaza e gjer\u00eb me informacione mbi aktivist\u00ebt dhe simpatizant\u00ebt, sikurse \u00ebsht\u00eb pranuar se zot\u00ebrohet prej partive politike, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mund\u00ebsi e cila duhet shfryt\u00ebzuar maksimalisht p\u00ebr t\u00eb mos kandiduar kandidatura t\u00eb pap\u00ebrshtatshme, e thyer m\u00eb pas besimin e qytetar\u00ebve tek oferta elektorale, partia politike apo edhe tek institucioni<\/strong> p\u00ebr t\u00eb cilin kandidohet.<\/p>\n\n\n\n \u00a7 Sigurimin e past\u00ebrtis\u00eb s\u00eb figur\u00ebs s\u00eb kandidat\u00ebve dhe b\u00ebrjes s\u00eb transpranc\u00ebs s\u00eb plot\u00eb dhe paraprakisht lidhur me ekzistenc\u00ebn ose jo p\u00ebr ta t\u00eb informacioneve n\u00eb dokumentet t\u00eb ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Pavar\u00ebsisht se gati t\u00ebr\u00eb partit\u00eb politike progandojn\u00eb p\u00ebrdit\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e procesit t\u00eb shk\u00ebputjes nga e shkuara, n\u00ebp\u00ebrmjet b\u00ebrjes transparenc\u00eb e zbardhjes s\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, nga informacioni i marr\u00eb nga KRIIK pran\u00eb Autoritetit p\u00ebr Informimin mbi Dokumentet e ish-Sigurimit t\u00eb Shtetit, rezulton se nuk \u00ebsht\u00eb depozituar asnj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb prej asnj\u00eb prej partive politike.<\/strong><\/p>\n\n\n\n KRIIK nxit partit\u00eb politike q\u00eb t\u00eb investojn\u00eb vet\u00eb drejtp\u00ebrdrejt Autoritetin<\/strong> p\u00ebrsa iu p\u00ebrket kandidat\u00ebve p\u00ebr Kryetar\u00eb Bashkie, sikurse ligji parashikon[xxv]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n Nd\u00ebrkoh\u00eb, partit\u00eb politike duhet t\u00eb nxisin edhe t\u00eb gjith\u00eb individ\u00ebt e kandiduar p\u00ebr an\u00ebtar\u00eb t\u00eb k\u00ebshillave bashkiak\u00eb<\/strong> q\u00eb, n\u00eb em\u00ebr t\u00eb transparenc\u00ebs dhe r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb informimit t\u00eb publikut, t\u00eb investojn\u00eb personalisht Autoritetin<\/strong> dhe b\u00ebjn\u00eb vet\u00eb publike konkluzionet e verifikimit t\u00eb tyre.<\/p>\n\n\n\n \u00a7 Ofrimi dhe sigurimi i transparenc\u00ebs \u00ebsht\u00eb jetike p\u00ebr nj\u00eb demokraci pjes\u00ebmarr\u00ebse e funksionale. Ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb periudh\u00ebn zgjedhore fryma e k\u00ebrkuar e transparenc\u00ebs merr nj\u00eb trajt\u00eb m\u00eb t\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb kund\u00ebrshti m\u00eb k\u00ebt\u00eb frym\u00eb, sillet n\u00eb v\u00ebmendje se proceset zgjedhore n\u00eb vend kan\u00eb vuajtur gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb nga mungesa e diskutimeve mbi ofertat elektorale dhe mbi profilet e kandidat\u00ebve q\u00eb konkurrojn\u00eb.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr merr nj\u00eb vler\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb informimi sa m\u00eb i mir\u00eb i qytetar\u00ebve lidhur me kandidat\u00ebt<\/strong>, jo vet\u00ebm mbi past\u00ebrtin\u00eb e figur\u00ebs, por edhe mbi edukimin dhe angazhimet<\/strong>[xxvi]<\/sup><\/strong><\/a> e tjera q\u00eb ata kan\u00eb patur, duke plot\u00ebsuar me detaje t\u00eb plota jet\u00ebshkrimin (CV) e tyre.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ky informim merr nj\u00eb vler\u00eb t\u00eb shtuar p\u00ebr kandidat\u00ebt p\u00ebr an\u00ebtar\u00eb t\u00eb k\u00ebshillave bashkiak\u00eb t\u00eb cil\u00ebt do t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb angazhim t\u00eb pjessh\u00ebm n\u00eb k\u00ebshill, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb qytetar\u00ebt duhet medoemos t\u00eb ken\u00eb informacion paraprak mbi angazhimet e tjera q\u00eb kandidat\u00ebt kan\u00eb patur m\u00eb p\u00ebrpara apo n\u00eb koh\u00ebn kur kandidojn\u00eb p\u00ebr tu b\u00ebr\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb \u201cparlamentit lokal\u201d. <\/p>\n\n\n\n \u00a7 Partit\u00eb politike t\u00eb angazhohen p\u00ebr t\u00eb informuar n\u00eb detaje secilin prej kandidat\u00ebve<\/strong>, qoft\u00eb at\u00eb p\u00ebr kryetar bashkie, qofte at\u00eb p\u00ebr an\u00ebtar t\u00eb k\u00ebshillit bashkiak, p\u00ebr detyrimet ligjore q\u00eb ata mbartin dhe duhet t\u00eb p\u00ebrmbushin duke dor\u00ebzuar raport individual, n\u00eb t\u00eb cilin do t\u00eb b\u00ebjn\u00eb transparenc\u00eb mbi \u00e7do burim financiar dhe shpenzim<\/strong> q\u00eb do t\u00eb kryejn\u00eb p\u00ebr efekt t\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore.<\/p>\n\n\n\n Theksohet se ndryshe nga sa ka ndodhur m\u00eb par\u00eb, kuadri rregullator ligjor dhe praktika ligjzbatuese e KQZ-s\u00eb, si dhe vendimmarrja e KAS ka sanksionuar p\u00ebrfundimisht se nuk mund t\u00eb pranohen kandidat\u00eb pa shpenzime apo me shpenzime zero<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n Fushata zgjedhore \u00ebsht\u00eb e lidhur pazgjidhshm\u00ebrisht me kryerjen e shpenzimeve p\u00ebr veprimtarit\u00eb n\u00eb fushat\u00eb. T\u00eb gjitha veprimtarit\u00eb kan\u00eb kosto, e cila duhet t\u00eb evidentohet dhe t\u00eb raportohet si shpenzim si kur mbulohet nga vet\u00eb kandidati ose subjekti zgjedhor nga t\u00eb ardhurat e veta, si kur mbulohet nga financimi buxhetor, si kur mbulohet nga donacionet n\u00eb t\u00eb holla ose n\u00eb natyr\u00eb[xxvii]<\/sup><\/a>.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb p\u00ebrfundim u b\u00ebhet thirrje t\u00eb gjith\u00eb kandidat\u00ebve<\/strong> q\u00eb, si p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb ofert\u00ebs elektorale q\u00eb mbartin besimin e an\u00ebtar\u00ebsis\u00eb dhe partis\u00eb respektive politike, t\u00eb marrin p\u00ebrgjegj\u00ebsit\u00eb e duhura duke reflektuar mbi rekomandimet e b\u00ebra p\u00ebr tu angazhuar maksimalisht p\u00ebrsa ligji parashikon, por edhe p\u00ebr tu investuar maksimalisht me vullnet personal n\u00eb funksion t\u00eb mir\u00ebzbatimit t\u00eb ligjit dhe ofrimit t\u00eb transparenc\u00ebs maksimale <\/strong>p\u00ebr gjitha sa \u00ebsht\u00eb n\u00eb interes t\u00eb qytetar\u00ebve dhe opinionit publik, ve\u00e7an\u00ebrisht lidhur me past\u00ebrtin\u00eb dhe integritetin e figur\u00ebs s\u00eb tyre, si dhe t\u00eb p\u00ebrvoj\u00ebs profesionale t\u00eb tyre.<\/p>\n\n\n\n [i]<\/sup><\/a> Probleme lidhur me listat e zgjedh\u00ebsve, regjistrin, t\u00eb dh\u00ebnat personale, intimidimin e administrat\u00ebs, p\u00ebrdorimin masiv t\u00eb burimeve shtet\u00ebrore, etj.<\/p>\n\n\n\n [ii]<\/sup><\/a> Braktisja e Parlamentit dhe e Zgjedhjeve t\u00eb vitit 2019 prej opozit\u00ebs, p\u00ebrq\u00ebndruan t\u00ebr\u00eb pushtetet n\u00eb duart e maxhoranc\u00ebs. Nd\u00ebrkoh\u00eb, opozita e konsideroi procesin Zgjedhor 2021 si nj\u00eb masak\u00ebr elektorale (shih k\u00ebtu<\/a> prononcimin e Kryetarit t\u00eb Partis\u00eb Demokratike z. Lulzim Basha p\u00ebr TV ABC News Albania). Sillet n\u00eb v\u00ebmendje gjithashtu nisja e pun\u00ebs dhe ngecja e Komisionit Hetimor Parlamentar mbi Zgjedhjet e vitit 2021.<\/p>\n\n\n\n [iii]<\/sup><\/a> \u201cShteti duhet t\u00eb garantoj\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb zgjedhje t\u00eb lir\u00eb dhe t\u00eb fsheht\u00eb. \u00c7do form\u00eb presioni p\u00ebr t\u00eb zbuluar n\u00ebse dikush ka votuar apo jo dhe si ka votuar duhet t\u00eb parandalohet\u201d. Rekomandimi i dyt\u00eb prioritar i Raportit P\u00ebrfundimtar t\u00eb ODIHR p\u00ebr Zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin t\u00eb 25 prillit 2021<\/a>, faqe 30. Shih edhe kat\u00ebr Rekomandimet e tjera Prioritare t\u00eb k\u00ebtij Raporti.<\/p>\n\n\n\n [iv]<\/sup><\/a> Draft Rezoluta mbi Raportin p\u00ebr vitin 2022 t\u00eb Komisionit Europian p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb (2022\/2199(INI))<\/a>, dat\u00eb 7 mars 2023.<\/p>\n\n\n\n – Rezoluta e Parlamentit Europian e 19 majit 2022 mbi Raportin p\u00ebr vitin 2021 t\u00eb Komisionit Europian p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb. (2021\/2244(INI))<\/a>.<\/p>\n\n\n\n [v]<\/sup><\/a> Raporti i t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb p\u00ebr vitin 2022<\/a> i Departamentit t\u00eb Shtetit t\u00eb SHBA.<\/p>\n\n\n\n [vi]<\/sup><\/a> Ky process vjen pas Zgjedhjeve t\u00eb P\u00ebrgjithshme Parlamentare t\u00eb 25 prillit 2021 dhe Zgjedhjeve t\u00eb Pjesshme Lokale t\u00eb 6 marsit 2022 n\u00eb 6 bashki t\u00eb vendit.<\/p>\n\n\n\n [vii]<\/sup><\/a> KRIIK, Deklarat\u00eb \u201cD\u00ebshtimi i Komisionit t\u00eb Reform\u00ebs Zgjedhore, k\u00ebmban\u00eb alarmi p\u00ebr zgjedhjet e ardhshme dhe proceset e tjera reformuese t\u00eb nevojshme p\u00ebr vendin<\/a>\u201d, publikuar m\u00eb dat\u00eb 11.08.2022.<\/p>\n\n\n\n KRIIK, Q\u00ebndrim Publik \u201cDeputet\u00ebt dhe Kuvendi i Shqip\u00ebris\u00eb duhet t\u00eb p\u00ebrmbushin p\u00ebrgjegjesit\u00eb e tyre p\u00ebr nisjen e pun\u00ebs dhe realizimin e nj\u00eb Reforme t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb Zgjedhore, t\u00eb mb\u00ebshtetur n\u00eb parimet e transparenc\u00ebs dhe gjith\u00ebp\u00ebrfshirjes\u201d<\/a>, publikuar m\u00eb dat\u00eb 11.06.2022.<\/p>\n\n\n\n [viii]<\/sup><\/a> Megjithat\u00eb, ka pak media t\u00eb pavarura, pasi shumica e mediave jan\u00eb n\u00eb pron\u00ebsi t\u00eb biznesmen\u00ebve t\u00eb shquar me interesa t\u00eb m\u00ebdha, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebrdorin mediat e tyre p\u00ebr t\u00eb avancuar interesat e tyre, duke p\u00ebrfshir\u00eb p\u00ebrfitimin dhe promovimin e interesave t\u00eb tyre me partit\u00eb politike, Departamenti i Shtetit t\u00eb SHBA, Raporti i t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb 2022<\/a>, faqe 12.<\/p>\n\n\n\n [ix]<\/sup><\/a> Presioni politik, korrupsioni dhe mungesa e fondeve kufizuan median e pavarur t\u00eb shkruar dhe raportohet se gazetar\u00ebt praktikonin autocensur\u00ebn. Po aty, faqe 12.<\/p>\n\n\n\n [x]<\/sup><\/a> V\u00ebzhguesit pohuan se qeveria, partit\u00eb politike, bizneset dhe grupet kriminale u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb ndikonin n\u00eb media n\u00eb m\u00ebnyra t\u00eb pap\u00ebrshtatshme dhe jotransparente, Po aty, faqe 12.<\/p>\n\n\n\n [xi]<\/sup><\/a> – Megjith\u00ebse Kushtetuta parashikon nj\u00eb gjyq\u00ebsor t\u00eb pavarur, presioni politik, frik\u00ebsimi, korrupsioni dhe burimet e kufizuara e penguan gjyq\u00ebsorin t\u00eb funksiononte plot\u00ebsisht, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur dhe efikase. Po aty, faqe 7.<\/p>\n\n\n\n – Nd\u00ebrsa individ\u00ebt dhe organizatat mund t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb mjete juridike civile p\u00ebr shkeljet e t\u00eb drejtave t\u00eb njeriut p\u00ebrmes gjykatave vendase ose n\u00ebp\u00ebrmjet Avokatit t\u00eb Popullit, jan\u00eb raportuar raste t\u00eb korrupsionit gjyq\u00ebsor, joefikasitetit, frik\u00ebsimit dhe nd\u00ebrhyrjeve politike. Po aty, faqe 9.<\/p>\n\n\n\n [xii]<\/sup><\/a> Korrupsioni \u00ebsht\u00eb i pranish\u00ebm n\u00eb t\u00eb gjitha deg\u00ebt dhe nivelet e qeverisjes, duke p\u00ebrfshir\u00eb p\u00ebrmes prokurimeve publike dhe partneriteteve publike-private, megjith\u00ebse autoritetet b\u00ebn\u00eb p\u00ebrparim gjat\u00eb vitit n\u00eb luftimin e korrupsionit dhe dh\u00ebnien fund t\u00eb mosnd\u00ebshkimit. Po aty, faqe 20.<\/p>\n\n\n\n [xiii]<\/sup><\/a> MNVZ-ja e ODIHR raportoi, \u201cPartia n\u00eb pushtet nxori avantazhe t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme nga pozita e saj n\u00eb detyr\u00eb, duke p\u00ebrfshir\u00eb kontrollin e saj mbi administratat lokale dhe nga keqp\u00ebrdorimi i burimeve administrative. Kjo u p\u00ebrforcua nga pasqyrimi pozitiv i institucioneve shtet\u00ebrore n\u00eb media.\u201d Po aty, faqe 19.<\/p>\n\n\n\n [xiv]<\/sup><\/a> KRIIK, Q\u00ebndrim Publik \u201cMos shp\u00ebrdorimi i burimeve shtet\u00ebrore si dhe sjellja korrekte dhe e paanshme e n\u00ebpun\u00ebsit t\u00eb administrat\u00ebs publike, thelb\u00ebsor\u00eb p\u00ebr sigurimin e vullnetit t\u00eb pac\u00ebnuar t\u00eb qytetarit n\u00eb ushtrimin e s\u00eb drejt\u00ebs s\u00eb vot\u00ebs<\/a>\u201d, publikuar m\u00eb dat\u00eb 16.01.2023.<\/p>\n\n\n\n KRIIK Albania, Raport P\u00ebrfundimtar V\u00ebzhgimi \u201cMbi procesin e Zgjedhjeve p\u00ebr Kuvendin e Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb 25 prillit 2021\u201d, Shtator 2020 \u2013 Janar 2022<\/a>. <\/p>\n\n\n\n KRIIK Albania, Raport P\u00ebrfundimtar, \u201cSjellja ligjore dhe institucionale e institucioneve dhe aktor\u00ebve t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb procesin zgjedhor t\u00eb 30 qershorit 2019\u201d, N\u00ebntor 2018 \u2013 Shkurt 2020<\/a>. Shih Raportin final te Zgjedhjeve KRIIK<\/p>\n\n\n\n Qendrimin Publik mbi burimet shteterore<\/p>\n\n\n\n [xv]<\/sup><\/a> Partia Socialiste; Partia Demokratike; Partia e Liris\u00eb; Partia Bindja Demokratike; Partia Aleanca Progresiste LZHK; Partia L\u00ebvizja Bashk\u00eb; Aleanca p\u00ebr Demokraci dhe Solidaritet; Fronti i Majt\u00eb; Partia p\u00ebr Europianinizimin dhe Integrimin e Shqip\u00ebris\u00eb; Aleanca e Maqedonasve p\u00ebr Integrim Europian; Fryma e Re Demokratike; Lidhja Demokristiane Shqiptare; Partia Ardhm\u00ebria Shqiptare; Bashkimi Liberal Demokrat; Partia e Reformave Demokratike; Partia Bashkimi p\u00ebr t\u00eb Drejtat e Njeriut; Partia L\u00ebvizja e Legalitetit; Aleanca Demokratike Shqiptare; Personat Me Aft\u00ebsi t\u00eb Kufizuar; Partia Balli Komb\u00ebtar; Demokracia Sociale; Aleanca Demokracia e Re; Partia Kristian Demokrate e Shqip\u00ebris\u00eb; Partia L\u00ebvizja e Re; Partia Konservatore; Partia Balli Komb\u00ebtar Demokrat; Partia Aleanca Demokristiane e Shqip\u00ebris\u00eb; Nisma Thurje; L\u00ebvizja Pun\u00ebtore Shqiptare; Aleanca p\u00ebr Barazi dhe Drejt\u00ebsi Europiane; Partia Agrare Ambjentaliste; Partia e Unitetit Komb\u00ebtar; Partia Shqiptare Atdheu; Partia Drejt\u00ebsi Integrim dhe Unitet; Partia Republikane; Minoriteti Etnik Grek p\u00ebr t\u00eb Ardhmen; Partia Qytetare Shqiptare; Partia Komuniste e Shqip\u00ebris\u00eb; Partia Emigracioni Shqiptar; Partia Demokristiane e Shqip\u00ebris\u00eb; Aleanca Arbnore Komb\u00ebtare; Partia Komb\u00ebtare Konservatore Albania; Partia Ora e Shqip\u00ebris\u00eb; Partia Bashkimi Demokrat Shqiptar; Partia p\u00ebr Mbrojtjen e t\u00eb Drejtave t\u00eb Emigrant\u00ebve; Partia e Gjelb\u00ebr; Partia p\u00ebr Mbrojtjen e t\u00eb Drejtave t\u00eb Pun\u00ebtor\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. <\/p>\n\n\n\n [xvi]<\/sup><\/a> Koalicioni Bashk\u00eb Fitojm\u00eb (PBDNJ \u2013 PDK – PL); Koalicioni \u201cAleanca Liberale e Djatht\u00eb\u201d (PBKD \u2013 BLD \u2013 PBD).<\/p>\n\n\n\n [xvii]<\/sup><\/a> Kushtetuta e Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Pjesa e gjasht\u00eb, \u201cQeverisja vendore\u201d, Neni 109, pika 3 \u201cT\u00eb drejt\u00ebn e zgjedhjes n\u00eb k\u00ebshillat vendor\u00eb dhe si kryetar bashkie ose komune e kan\u00eb vet\u00ebm shtetasit q\u00eb jan\u00eb me banim t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm n\u00eb territorin e nj\u00ebsis\u00eb vendore p\u00ebrkat\u00ebse.\u201d<\/p>\n\n\n\n Neni 113, \u201c1. K\u00ebshillat komunal\u00eb, bashkiak\u00eb dhe t\u00eb qarkut:<\/p>\n\n\n\n a) rregullojn\u00eb dhe administrojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur \u00e7\u00ebshtjet vendore brenda juridiksionit t\u00eb tyre;<\/p>\n\n\n\n b) ushtrojn\u00eb t\u00eb drejtat e pron\u00ebs, administrojn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur t\u00eb ardhurat e krijuara, si dhe kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb ushtrojn\u00eb veprimtari ekonomike;<\/p>\n\n\n\n c) kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb mbledhin dhe t\u00eb shpenzojn\u00eb t\u00eb ardhurat q\u00eb jan\u00eb t\u00eb domosdoshme p\u00ebr ushtrimin e funksioneve t\u00eb tyre;<\/p>\n\n\n\n \u00e7) kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb vendosin, n\u00eb p\u00ebrputhje me ligjin, taksa vendore, si dhe nivelin e tyre;<\/p>\n\n\n\n d) caktojn\u00eb rregullat p\u00ebr organizimin dhe funksionimin e tyre n\u00eb pajtim me ligjin;<\/p>\n\n\n\n dh) krijojn\u00eb simbolet e qeverisjes vendore, si dhe titujt vendor\u00eb t\u00eb nderit;<\/p>\n\n\n\n e) nd\u00ebrmarrin nisma p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje vendore p\u00ebrpara organeve t\u00eb caktuara me ligj.<\/p>\n\n\n\n 2. Organet e nj\u00ebsive t\u00eb qeverisjes vendore nxjerrin urdh\u00ebresa, vendime dhe urdhra.<\/p>\n\n\n\n 3. T\u00eb drejtat p\u00ebr vet\u00ebqeverisje t\u00eb nj\u00ebsive t\u00eb qeverisjes vendore mbrohen n\u00eb gjykat\u00eb.\u201d<\/p>\n\n\n\n [xviii]<\/sup><\/a> \u201c… Ndryshe ndodh n\u00eb rastin e zgjedhjeve vendore. K\u00ebtu synohet nj\u00eb lidhje m\u00eb e ngusht\u00eb midis zgjedh\u00ebsit dhe t\u00eb zgjedhurit p\u00ebr vet\u00eb natyr\u00ebn e organizimit dhe kompetencave t\u00eb pushtetit lokal. \u00cbsht\u00eb pushteti vendor q\u00eb kujdeset p\u00ebr zgjidhjen e problemeve aktuale t\u00eb qytetar\u00ebve q\u00eb lidhen me \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tilla si pun\u00ebsimi, kujdesi sh\u00ebndet\u00ebsor, arsimi parashkollor, pastrimi dhe gjelb\u00ebrimi i mjediseve t\u00eb nj\u00ebsis\u00eb vendore, etj. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, votimi n\u00eb zgjedhjet vendore trajtohet si pjes\u00eb e struktur\u00ebs s\u00eb demokracis\u00eb nga posht lart duke u mund\u00ebsuar zgjedh\u00ebsve pjes\u00ebmarrjen n\u00eb qeverisje edhe n\u00eb forumet m\u00eb t\u00eb vogla, p\u00ebrve\u00e7 parlamentit komb\u00ebtar. …\u201d Vendimi i Gjykat\u00ebs Kushtetuese nr. 40\/2007.<\/p>\n\n\n\n [xix]<\/sup><\/a> Sipas pik\u00ebs 3 t\u00eb nenit 109 t\u00eb Kushtetut\u00ebs \u201cT\u00eb drejt\u00ebn e zgjedhjes n\u00eb k\u00ebshillat vendor\u00eb dhe si kryetar bashkie ose komune e kan\u00eb vet\u00ebm shtetasit q\u00eb jan\u00eb me banim t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm n\u00eb territorin e nj\u00ebsis\u00eb vendore p\u00ebrkat\u00ebse.\u201d<\/p>\n\n\n\n Tre kandidat\u00eb n\u00eb Zgjedhjet e Pjesshme Vendore t\u00eb 6 marsit 2022, ndryshuan adres\u00ebn e vendbanimit n\u00eb zbatim t\u00eb plot\u00ebsimit t\u00eb kushtit t\u00eb parashikuar n\u00eb Kushtetut\u00eb, por n\u00eb list\u00ebn p\u00ebrfundimtare t\u00eb zgjedh\u00ebsve nuk rezultuan votues t\u00eb bashkis\u00eb ku ata kandidonin. Konkretisht, Kandidati i Koalicionit \u201cSht\u00ebpia e Liris\u00eb\u201d n\u00eb Bashkin\u00eb Shkod\u00ebr z. Bardh Spahia; Kandidati i Partis\u00eb Socialiste n\u00eb Bashkin\u00eb Dib\u00ebr z. Rahim Spahiu; si dhe Kandidati i Partis\u00eb Demokratike n\u00eb Bashkin\u00eb Lushnje z. Indrit Sefa.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb fenomen i ngjash\u00ebm ndodhi edhe n\u00eb Zgjedhjet e Parakohshme p\u00ebr Kryetarin e Bashkis\u00eb Dib\u00ebr t\u00eb 11 shtatorit 2016. Kandidati i propozuar nga Aleanca Popullore p\u00ebr Pun\u00eb dhe Dinjitet, z. Sherefedin Shehu, nuk mundi t\u00eb votonte pasi e kishte ndryshuar vendbanimin e p\u00ebrhersh\u00ebm n\u00eb dat\u00eb 12 gusht 2016, kat\u00ebr dit\u00eb pasi kishte kaluar afati p\u00ebrfundimtar p\u00ebr gjenerimin e list\u00ebs finale t\u00eb zgjedh\u00ebsve. Zoti Shehu nuk mundi t\u00eb votonte as me vendim gjykate, pasi kjo ndalohej shprehimisht nga pika 2 e nenit 57 t\u00eb Kodit Zgjedhor.<\/p>\n\n\n\n [xx]<\/sup><\/a> Shih pik\u00ebn 10 t\u00eb Vendimit nr. 7 t\u00eb Komisionit t\u00eb Ankimimeve dhe Sanksioneve t\u00eb Komisionit Q\u00ebndror t\u00eb Zgjedhjeve, \u201cP\u00ebr shqyrtimin e k\u00ebrkes\u00ebs nr. 04, dat\u00eb 14.12.2022 t\u00eb Komisionerit Shtet\u00ebror t\u00eb Zgjedhjeve\u201d, dat\u00eb 25.01.2023.<\/p>\n\n\n\n [xxi]<\/sup><\/a> Neni 47 \u201cPapajtueshm\u00ebria e funksionit t\u00eb k\u00ebshilltarit\u201d, pika 3 \u201cNuk mund t\u00eb jen\u00eb an\u00ebtar\u00eb t\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtit k\u00ebshill personat e lidhur: bashk\u00ebshort\u00eb, prind\u00ebr e f\u00ebmij\u00eb, v\u00eblla e mot\u00ebr, si dhe vjehrri e vjehrra me nusen e dh\u00ebndrin\u201d.<\/p>\n\n\n\n [xxii]<\/sup><\/a> Nga nj\u00eb faktim rast\u00ebsor i nj\u00eb rasti dhe me pas nga nj\u00eb hulumtim sip\u00ebrfaq\u00ebsor i dokumentacionit t\u00eb kandidimit dhe i listave t\u00eb kandidat\u00ebve p\u00ebr k\u00ebshillat bashkiake, rezultoi se n\u00eb secil\u00ebn prej 33 partive pjes\u00ebmarr\u00ebse n\u00eb zgjedhjet e dat\u00ebs 30 qershor 2019, u gjet s\u00eb paku nj\u00eb rast ku kandidat\u00ebt e s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs parti dhe p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtin k\u00ebshill bashkiak, kishin lidhje familjare t\u00eb shkall\u00ebs s\u00eb par\u00eb me nj\u00ebri-tjetrin.<\/p>\n\n\n\n [xxiii]<\/sup><\/a> Ligji nr. 138\/2015<\/a>, \u201cP\u00ebr garantimin e integritetit t\u00eb personave q\u00eb zgjidhen, em\u00ebrohen apo ushtrojn\u00eb funksione publike”, Fletore Zyrtare, publikuar m\u00eb 22.12.2015, Neni 2, \u201cNdalimi p\u00ebr kandidim dhe p\u00ebr t\u2019u zgjedhur n\u00eb nj\u00eb funksion t\u00eb lart\u00eb publik\u201d.<\/p>\n\n\n\n [xxiv]<\/sup><\/a> N\u00eb zgjedhjet e vitit 2021, nga shqyrtimi i formular\u00ebve t\u00eb vetdeklarimit t\u00eb 1820 kandidat\u00ebve, rezultoi se 63 kandidat\u00eb deklaruan n\u00eb formularin e vet\u00ebdeklarimit t\u00eb dh\u00ebna p\u00ebr d\u00ebnime t\u00eb cilat nuk p\u00ebrfshihen n\u00eb sfer\u00ebn e ndalimit t\u00eb kandidimit, tet\u00eb nga t\u00eb cil\u00ebt d\u00ebnime me burg, nd\u00ebrsa 54 kandidat\u00eb deklaruan ndryshime t\u00eb gjeneraliteteve. Nga k\u00ebta 30 kandidat\u00eb u \u00e7uan p\u00ebr verifikim t\u00eb thelluar n\u00eb Prokurori nga KQZ pas indicieve t\u00eb marra.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\n
\n\n\n\n