KRIIK e vler\u00ebson si tejet t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, madje jetike p\u00ebr stadin e demokracin\u00eb n\u00eb vend, vendosjen n\u00eb shtrat ligjor t\u00eb aktivitetit dhe raportimit financiar t\u00eb subjekteve zgjedhore.<\/p>\n\n\n\n
Transparenca e plot\u00eb, raportimi i duhur dhe i plot\u00eb sipas kuadrit rregullator ligjor dhe m\u00eb pas kontrolli i financimeve p\u00ebr fushatat zgjedhore, por edhe i t\u00ebr\u00eb veprimtaris\u00eb vjetore t\u00eb partive politike, mbetet dhe p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb sfid\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebr institucionet dhe ligjzbatimin n\u00eb vend, ku Komisioni Qendror i Zgjedhjeve mbetet de facto <\/em>i vetmi institucion i ngarkuar nga ligji dhe i gjith\u00ebpranuar nga t\u00ebr\u00eb aktor\u00ebt politik\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Riformatimi dhe nd\u00ebrtimi i KQZ-s\u00eb s\u00eb re, pas amendimeve ligjore t\u00eb b\u00ebra n\u00eb vijim t\u00eb Marr\u00ebveshjes Politike t\u00eb 5 qershorit 2020, \u201camnistoi politikisht\u201d t\u00ebr\u00eb shkeljet e m\u00ebparshme t\u00eb kryera prej subjekteve zgjedhore dhe me nj\u00eb vullnet t\u00eb dakord\u00ebsuar e t\u00eb plot\u00eb politik iu dhan\u00eb kompetencat e duhura KQZ-s\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbik\u00ebqyrur k\u00ebt\u00eb problematik\u00eb madhore. Kjo e fundit, n\u00ebn gjykimin e KRIIK, p\u00ebrb\u00ebn gurin e prov\u00ebs p\u00ebr Institucionin e KQZ-s\u00eb dhe Administrat\u00ebn e saj n\u00eb nd\u00ebrtimin e nj\u00eb etape t\u00eb re marr\u00ebdh\u00ebniesh n\u00eb procesin shtetformues, at\u00eb midis ligjzbatimit dhe politik\u00ebs, p\u00ebrfshir\u00eb k\u00ebtu drejtuesit, administrator\u00ebt, kandidat\u00ebt dhe madje edhe deputet\u00ebt e saj.<\/p>\n\n\n\n Vendimmarrja e KQZ-s\u00eb lidhur me financimin e fushat\u00ebs s\u00eb Zgjedhjeve Parlamentare t\u00eb 25 prillit 2021, \u00ebsht\u00eb tejet e r\u00ebnd\u00ebsishme dhe dometh\u00ebn\u00ebse, qoft\u00eb n\u00eb pik\u00ebpamje t\u00eb kuptimit p\u00ebrmbajtjesor t\u00eb k\u00ebtij Misioni prej vet\u00eb Administrat\u00ebs s\u00eb KQZ-s\u00eb, qoft\u00eb edhe n\u00eb pik\u00ebpamjen e Qasjes Institucionale q\u00eb do t\u00eb ket\u00eb dhe se si do ta zhvilloj\u00eb m\u00eb tej KQZ-ja n\u00eb t\u00eb ardhmen.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, KRIIK vler\u00ebson pun\u00ebn e b\u00ebr\u00eb nga KQZ-ja dhe hartimin e raportit t\u00eb auditimit t\u00eb fondeve t\u00eb p\u00ebrfituara dhe shpenzuara nga subjektet zgjedhore n\u00eb Zgjedhjet p\u00ebr Kuvendin t\u00eb vitit 2021, por gjykon se n\u00eb t\u00eb ka element\u00eb t\u00eb pap\u00ebrfshir\u00eb dhe se raporti nuk \u00ebsht\u00eb adresuar me nj\u00eb qasje t\u00eb plot\u00eb proaktive t\u00eb KQZ-s\u00eb n\u00eb zhvillim t\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsive, rolit dhe kompetencave t\u00eb cilat i jan\u00eb dh\u00ebn\u00eb nga ligjv\u00ebn\u00ebsi.<\/p>\n\n\n\n KRIIK i q\u00ebndron fort nevoj\u00ebs p\u00ebr domosdoshm\u00ebris\u00eb e adresimit t\u00eb t\u00eb gjitha shkeljeve t\u00eb dokumentuara dhe t\u00eb v\u00ebna n\u00eb dispozicion zyrtarisht Komisionit Qendror te Zgjedhjeve n\u00eb qershor 2022<\/a>, p\u00ebrpos publikimit t\u00eb tyre n\u00eb Raportin Final<\/a> t\u00eb publikuar n\u00eb shkurt 2022.<\/p>\n\n\n\n Megjithat\u00eb, n\u00eb kushtet kur ndodhemi vet\u00ebm nj\u00eb dit\u00eb p\u00ebrpara seanc\u00ebs s\u00eb mbledhjes p\u00ebr shqyrtimin e k\u00ebtij Raporti prej Komisionerit Shtet\u00ebror t\u00eb Zgjedhjeve, sjell n\u00eb v\u00ebmendje n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb nevoj\u00ebn p\u00ebr adresimin e shkeljeve jo vet\u00ebm ndaj partive politike, si subjekte juridike, por n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb ndaj individ\u00ebve nominal\u00eb t\u00eb cil\u00ebt ushtrojn\u00eb funksione, detyra e p\u00ebrgjegj\u00ebsi n\u00eb shkelje t\u00eb parashikimeve ligjore.<\/p>\n\n\n\n Integriteti politik dhe institucional i partive politike \u00ebsht\u00eb i lidhur pazgjidhshm\u00ebrisht me integritetin politik e individual t\u00eb funksionar\u00ebve, p\u00ebrfaq\u00ebsuesve apo kandidat\u00ebve t\u00eb tyre.<\/p>\n\n\n\n Konkretisht, duhet q\u00eb KQZ t\u2019i shoh\u00eb e p\u00ebr rrjedhim t\u00eb sanksionoj\u00eb, shkeljet e kandidat\u00ebve si p\u00ebrgjegj\u00ebsi direkte t\u00eb tyre dhe jo si nj\u00eb shkelje e b\u00ebr\u00eb nga partia politike p\u00ebrkat\u00ebse n\u00ebn parashikimin ligjor t\u00eb nj\u00eb raporti jo n\u00eb p\u00ebrputhje me formatin e miratuar<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Nj\u00eb pjes\u00eb e madhe e Kandidat\u00ebve p\u00ebr deputet\u00eb, integriteti i t\u00eb cil\u00ebve prezumohet t\u00eb jet\u00eb i pac\u00ebnuar gjat\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore p\u00ebr k\u00ebrkimin e vot\u00ebbesimit nga publiku si nj\u00eb form\u00eb e shprehjes s\u00eb angazhimit personal p\u00ebr ligjzbatim t\u00eb plot\u00eb dhe veprim n\u00eb interes t\u00eb qytetar\u00ebve, shoq\u00ebris\u00eb e shtetit shqiptar, rezultojn\u00eb t\u00eb ken\u00eb:<\/p>\n\n\n\n a) refuzuar t\u00eb deklarojn\u00eb dhe dor\u00ebzojn\u00eb raport vet\u00ebdeklarimi;<\/p>\n\n\n\n b) fshehur shpenzime, sikurse jan\u00eb ato t\u00eb v\u00ebrtetuara tashm\u00eb si t\u00eb kryera p\u00ebr reklama n\u00eb rrjetet sociale (Facebook e Instagram);<\/p>\n\n\n\n c) fshehur t\u00eb ardhurat respektive p\u00ebr k\u00ebto shpenzime; dhe s\u00eb fundi edhe<\/p>\n\n\n\n d) q\u00ebndrim t\u00eb pasinqert\u00eb dhe deklarim t\u00eb pav\u00ebrtet\u00eb t\u00eb tyre, n\u00eb rastin e (b) e (c).<\/p>\n\n\n\n N\u00ebse do t\u00eb theksojm\u00eb faktin q\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e k\u00ebtyre Kandidat\u00ebve tashm\u00eb g\u00ebzojn\u00eb mandatin e Deputetit (disa p\u00ebr shkeljet e m\u00ebsip\u00ebrme, disa p\u00ebr pranim t\u00eb fondeve me vler\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe se 50.000 lek\u00eb dhe jo n\u00ebp\u00ebrmjet llogaris\u00eb bankare), sanksionimi nominal i tyre prej KQZ-s\u00eb b\u00ebhet akoma edhe m\u00eb i domosdosh\u00ebm dhe procesi vendimmarr\u00ebs prej KQZ-s\u00eb tep\u00ebr dometh\u00ebn\u00ebs e kuptimplot\u00eb n\u00eb funksion t\u00eb barazis\u00eb p\u00ebrpara ligjit dhe t\u00eb ardhmes s\u00eb ligjzbatimit dhe funksionimit t\u00eb institucionit.<\/p>\n\n\n\n Sanksionimi i financier\u00ebve t\u00eb partive politike p\u00ebr kandidimin e tyre n\u00eb listat e kandidat\u00ebve t\u00eb partis\u00eb p\u00ebrkat\u00ebse, n\u00eb kund\u00ebrshtim t\u00eb hapur me ndalimin q\u00eb i b\u00ebn ligji, gjithashtu p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb vendimmarrje dometh\u00ebn\u00ebse.<\/p>\n\n\n\n N\u00eb p\u00ebrfundim, KRIIK e konsideron si tep\u00ebr t\u00eb nevojshme dhe nxit KQZ-n\u00eb q\u00eb t\u2019i jap\u00eb dimensionin e duhur edhe gjetjeve t\u00eb dala nga mekanizmi i Monitoruesve t\u00eb fushat\u00ebs zgjedhore, si dhe mekanizmit p\u00ebr marrjen e indicieve nga pal\u00eb t\u00eb treta, sikurse jan\u00eb t\u00eb dh\u00ebnat e raportuara prej KRIIK, duke marr\u00eb n\u00eb shqyrtim dhe ndjekur procesin verifikues t\u00eb nevojsh\u00ebm lidhur me Zyrat Zgjedhore t\u00eb hapura prej subjekteve zgjedhor\u00eb.<\/p>\n\n\n\n Nga verifikimi i b\u00ebr\u00eb, rezulton nj\u00eb diferenc\u00eb prej 181 zyrash zgjedhore t\u00eb padeklaruara nga subjektet zgjedhore, ose 38 % n\u00eb raport me numrin e deklaruar prej tyre.<\/p>\n\n\n\n Ky num\u00ebr Zyrash Zgjedhore t\u00eb padeklaruara mbartin n\u00eb vetvete nj\u00eb s\u00ebr\u00eb shpenzimesh t\u00eb tjera t\u00eb nevojshme t\u00eb lidhura me mir\u00ebfunksionimin e tyre, t\u00eb cilat n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi implikojn\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb e partive politike p\u00ebrkat\u00ebse p\u00ebr mosdeklarim t\u00eb sakt\u00eb e t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb shpenzimeve lidhur me to, e rrjedhimisht edhe t\u00eb t\u00eb ardhurave p\u00ebr mbulimin e tyre.<\/p>\n\n\n\n